یکشنبه, ۲۱ مهر ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، برهان اثبات خدا (برهان فطرت) در 1 هفته قبل منتشر شده است .
»   بررسی روایات و متون, پرسش و پاسخ, شبهات عاشورایی  »   آیا عبارت «ان الحیوة عقیدة و جهاد» از امام حسین (ع) است؟
۴ مهر ۱۳۹۸ , ساعت ۲۰:۰۱

آیا عبارت «ان الحیوه عقیده و جهاد» از امام حسین (ع) است؟

سوال:
آیا عبارت «ان الحیوه عقیده و جهاد» از امام حسین است؟

پاسخ
عبارت «ان الحیوه عقیده و جهاد»، مصرع دوم بیتی از شاعر مصری، «احمد شوقی» است. وی این قصیده را در تمجید از مجاهدان سروده است. خود احمد شوقی در جایی این بیت شعر را، به عنوان شعار دفتر یک روزنامه معرفی می‌کند. تمام شعر چنین است:

الناس صفان موتی فی حیاتهم *** و آخرون ببطن الأرض أحیاء
العلم یرفع بیتنا لا عماد له *** و الجهل یهدم بیت العز و الشرف
أن الشجاع هو الجبان عن الأذی *** و أری الجریء علی الشرور جبانا
قف دون رأیک فی الحیاه مجاهدا *** أن الحیاه عقیده و جهاد
و إذا أصیب القوم فی أخلاقهم *** فأقم علیهم مأتما و عویلا
و لیس الخلد مرتبه تلقی *** و تؤخذ من شفاه الجاهلینا
و آثار الرجال إذا تناهت *** إلی التاریخ خیر الحاکمینا

اما آیا این شعر، از لحاظ مفهوم و محتوا، با قیام سیدالشهدا و یا به طور کلی، با اعتقادات اسلامی، منافی است؟ در این باره از علامه محمدتقی جعفری منقول است که: «-این عبارت- از امام حسین علیه السلام نیست، معنای آن با بیت زیر (که از یک تن از بنی‌الاوس است و امام در کربلا خواندند) هماهنگی دارد.»[۱] حضرت در کربلا چنین فرمودند: «سأمضی و ما بالموت عار علی الفتی *** اذا مانوی حقاً و جاهدمسلماً».
در مقابل، برخی چون شهید مطهری، معتقدند این شعر، از لحاظ عمومیت کلمه عقیده و جهاد، دچار مشکل است و محکوم به بطلان.[۲]
در این میان، تحقیق جناب عنایت الله مجیدی، کلام متینی است که می‌فرمایند: «در پاسخ سوال دوم یعنی معنا و مفهوم مصراع و انطباق آن با موازین اسلامی، باید گفت: از مجموع نظرهای ابراز شده، دو گونه برداشت متمایز بدست می‌آید، که هر کدام به نوعی شایسته دقت و تأمل است: نخستین آن دو، که متکی بر معنای اصطلاحی کلمۀ جهاد است، نظر کسانی است که معتقدند: مراد گویندﮤ این عبارت از عقیده “عقیدﮤ توحید” و از “جهاد”، “جهاد دینی” بوده است، زیرا لفظ جهاد (جهاد دینی) در این شعار، خود قرینه است بر اینکه گوینده از “عقیده”، “عقیدﮤ توحید” را در نظر داشته، نه عقیده بطور عام را. و اگر کلمۀ “عقیده” را در اینجا بطور مطلق در نظر بگیریم، در آن صورت نیز، مطابق یک اصل پذیرفته شده که می‌گوید: هرگاه لفظی مطلق، بدون قید‏ ‎‏و قرینه ذکر شود، منصرف به معنی کامل و تام آن لفظ است و با توجه به اینکه در میان عقاید و عرف مسلمین هم کامل‌ترین معنی عقیده “عقیدﮤ توحید” است لذا باید گفت هر جا کلمۀ “عقیده” بدون قید و قرینه ذکر شود، ‌مراد “عقیدۀ توحید” است. با این حال و با توجه به معنای لغوی این دو کلمه نمی‌توان آن را در این معنای اصطلاحی منحصر دانست. ولی می‌توان گفت: هرگاه چنین برداشتی از این عبارت داشته باشیم: آنگاه شعار «‏‏ان الحیاه عقیده و جهاد‏‏» با موازین اعتقادی اسلام منطبق است.
‏‏برداشت دوم که بر معنای لغوی کلمۀ “عقیده” و “جهاد” متکی است، نظر کسانی است که معتقدند منظور گوینده “عقیده و مبارزه بطور عام” است نه “عقیده‌ای خاص”. آنچه این نظر- نظر متکی بر معنای لغوی- را تأییر می‌کند، این استدلال است که گفته شود: اینکه شاعر از سرودن این بیت چه نیت و کدامین مقصود را منظور نظر داشته است اولاً روشن و مشخص نیست ثانیاً نمی‌تواند ملاک معنی برای ما باشد. مهم این است که آنچه از ظاهر و منطوق این مصراع و عبارت برمی‌آید چیست؟ زیرا هیچ شاعری نمی‌تواند شخصاً بدنبال گفته خود برود و آنچه در دل داشته در تکمیل سخن خود بیان دارد، بلکه سخن وقتی به میان مردم رفت به سان سندی باید گویای مکنونات قلبی شاعر باشد، بنابراین، آنچه از این شعار مستفاد می‌شود “عقیده و مبارزه بطور عام” است، نمونه‌هایی از این نوع برداشت را در متن مقاله –از جمله در عبارت منقول از استاد مطهری- خواندید. حال کدام یک از این دو نظر و رأی بطور قطع مورد نظر گویندﮤ این شعار بوده است، اصولاً برای ما ملاک عمل نیست‏‏، ‏‏نکتۀ درخو‏‏ر‏‏ دقت این است که ببینیم “تلاش در راه هر عقیده” از نظر اسلام “مقدس” است، یا نه؟‏
‏‏با استناد به بعضی نظرها در این تحقیق، که مبین موازین اسلامی در این زمینه است بطور اختصار می‌توان گفت: تفاوت زندگی انسان با حیوان منوط به داشتن عقیده است. بر این اساس، انسان در این مقطع از حیات خود، ‌به عقیده‌ای پای‌بند می‌شود و در راه آن مبارزه می‌کند. اگر به برداشت دوم از این عبارت عنایت ورزیم، شعار مذکور بازگوکنندﮤ چنین واقعیتی است. با آنکه چنین انسانی –انسان عقیده‌مند و مبارز- بر انسان فاقد عقیده برتری دارد، انسان ملکوتی و ایده‌آل اسلامی نیست، زیرا در اسلام مبارزه تنها در راه “عقیدﮤ توحید” و اعلای آن “مقدس” است.‏»[۳]

__پی‌نوشت________
[۱]. به نقل از عنایت الله مجیدی، رک: چشمه خورشید (مجموعه مصاحبه‌ها به مناسبت کنگرۀ بین‌المللی امام خمینی و فرهنگ عاشورا)، دکتر زهرا احسانی، خردادماه ۱۳۷۴، ص۵۷.
[۲]. انسان کامل: صص۱۰۵، ۱۰۶، ۱۹۰.
[۳]. چشمه خورشید: ص۵۸.

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب