پنجشنبه, ۳۰ خرداد ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، آیا بعد از زیارت حضرت معصومه(س) بهشتی می‌شویم؟ در 1 روز قبل منتشر شده است .
»   بررسی روایات و متون, پرسش و پاسخ  »   آیا اسناد و مدارك صحیفه سجادیه نیاز به بررسی دارد؟
۸ فروردین ۱۳۹۸ , ساعت ۲۱:۰۲

آیا اسناد و مدارک صحیفه سجادیه نیاز به بررسی دارد؟

سوال:
لطفا درباره اسناد و مدارک صحیفه سجادیه کمی توضیح دهید که آیا نیاز به بازررسی و واکاوی در اسناد و مدارک آن می‌باشد یا خیر؟

پاسخ:
صحیفه‎ای ‌که‌ اکنون در دست ‌ما‌ است سندش ‌به‌ بهاء الشرف مى‎رسد. وی در سال ۵۱۶هـ در ماه ربیع الاول این دعاها را‌ ‌به‌ سندی ‌که‌ در اول صحیفه نقل شده دریافت کرده است؛ البته صحیفه سال‌ها قبل ‌از بهاء الشرف معروف بود چنان ‌که‌ نجاشی در ذیل ترجمه «متوکل بن عمیر بن المتوکل» نوشته است[۱]: روایت شده ‌از یحیی بن زید دعای صحیفه خبر داد ‌به‌ ‌ما‌ حسین بن عبیدالله ‌از برادر زاده طاهر ‌و‌ ‌او‌ ‌از محمدبن مطهر ‌و‌ ‌او‌ ‌از پدرش ‌و‌ ‌او‌ ‌از عمیربن متوکل ‌و‌ ‌او‌ ‌از پدرش متوکل ‌و‌ ‌او‌ ‌از یحیی بن زید خبر داد ‌ما‌ را‌ ‌به‌ دعای صحیفه… بى‎تردید نجاشی قبل ‌از بهاء الشرف مى‎زیست ‌و‌ در سال ۴۵۰هـ. وفات یافت.
همچنین علامه مجلسی (ره) ‌از نسخه‎ای ‌از صحیفه یاد مى‎کند ‌که‌ ‌به‌ سال ۳۳۳ ق مربوط است ‌و‌ چنین آمده است که: ‌به‌ تحقیق یافتم در نسخه قدیمی ‌از صحیفه سجادیه… ‌و‌ همانا تاریخ کتابت این صحیفه سال ۳۳۳ ق بود…[۲] شایان ذکر است ‌که‌ صحیفه سجادیه ‌به‌ بررسی سندی نیاز ندارد، چون بسیاری ‌از علما ادعای تواتر آن را‌ کرده‎اند، ‌از مطالعه اعجازاتی ‌که‌ برای نقل صحیفه سجادیه ‌به‌ ثبت رسیده است چنان برمى‎آید ‌که‌ این کتاب ‌به‌ بررسی سندی نیاز ندارد ‌و‌ متواتر است مرحوم سید صدر مى‎فرماید صحیفه کامله سجادیه ‌که‌ موصوف ‌به‌ زبور آل محمد است… ‌و‌ آن مانند قرآن مجید ‌از متواترات است نزد هر فرقه اسلامی ‌و‌ ‌به‌ آن افتخار مى‎کنند.[۳]

ناگفته نماند ‌که‌ اگر ‌به‌ سندی ‌که‌ در مقدمه صحیفه ذکر شده اکتفا کنیم، ‌از شرایط حجیت ‌و‌ اتقان برخوردار نیست؛ زیرا:
اولاً: ‌از سید نجم الدین بهاء الشرف، ‌که‌ در اول سند آمده، در کتاب‌های رجالی ذکری ‌به‌ میان نیامده است، همچنین ‌از «عکبرى» ‌و‌ «عبدالله بن عمیر بن الخطاب» نیز در کتاب‌های رجالی یاد نشده است.
ثانیاً: اگرچه در کتب رجالی ‌از ابوالمفضل یاد شده است؛ اما بىشتر ‌او‌ را‌ تضعیف کرده‎اند.[۴] نجاشی در مورد وی مى‎گوید: ‌که‌ اکثر بزرگان اصحاب ‌ما‌ ‌او‌ را‌ تضعیف کرده‎اند.
ثالثاً: در رجال نجاشی آمده است ‌که‌ متوکل بن عمیربن المتوکل صحیفه را‌ ‌از یحیی بن زید نقل کرده در حالی ‌که‌ در مقدمه صحیفه مى‎خوانیم: عمیر ‌از پدرش متوکل نقل کرده است ‌و‌ این متوکل توفیق نشده است.
رابعاً: اخبار شیخ سعید ابو عبدالله… در سال پانصد ‌و‌ شانزده بوده است ‌و‌ عبدالله بن عمر ‌که‌ در سند آمده، صحیفه را‌ در سال دویست ‌و‌ شصت ‌و‌ پنج (۲۶۵) نقل کرده است تنها سه راوی (ابومنصور ‌و‌ عکبرى ‌و‌ ابوالمفضل ‌و‌ شریف ابوعبدالله) واسطه این دو نفر شمرده مى‎شوند. بعید ‌به‌ نظر مى‎رسد ‌که‌ در فاصله زمانی بىن شیخ سعید ‌و‌ عبدالله بن عمر (دویست ‌و‌ پنجاه ‌و‌ یک سال) فقط سه راوی واسطه قرار گیرند مگر این ‌که‌ گفته شود این سه راوی یکدیگر را‌ ملاقات کرده باشند و…

گویندۀ «حدثنا» در اول سند صحیفه چه کسی است؟
چنان ‌که‌ مرحوم الهی قمشه‎ای در مقدمه ترجمه خود بر صحیفه آورده ‌و‌ همچنین در ریاض السالکین دیده مى‎شود در این مورد دو قول وجود دارد:
۱. گویند حدثنا شیخ جلیل القدر «حلی بن السکون» است. وی ‌از بزرگان علمای امامیه ‌و‌ مورد وثوق است. این قول منسوب ‌به‌ شیخ بهایی (ره) است.[۵]
۲. گوینده حدثنا عمید الروساء هبه الله بن حامد است ‌که‌ متوفای ۶۰۹ ق است.[۶]
صاحب ریاض السالکین این قول را‌ پذیرفته است (… دلالت مى‎کند بر این مطلب آن چیزی ‌که‌ یافته شده ‌به‌ خط محقق شهید (ره) ‌که‌ نسخه ‌او‌ ‌با‌ نسخه ابن سکون معارض است…) ‌با‌ همه این‌ها صحیفه سجادیه ‌به‌ بررسی سندی نیاز ندارد زیرا:
۱. علمای امامیه بر استفاضه ‌و‌ بلکه تواتر آن اتفاق نظر دارند چنان ‌که‌ عالم بزرگوار الهی قمشه‎ای مى‎گوید: «…علمای بزرگ امامیه مى‎گویند: صدور صحیفه سجادیه ‌از امام سجاد علیه السلام ‌به‌ روایت مستفیضه بلکه قریب ‌به‌ تواتر است، هیچ شک ‌و‌ تردیدی در این ‌که‌ کلام امام است نتوان کرد» آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره) نزد زیدیه ‌و‌ اسماعیلیه نیز ادعای تواتر کرده است. در همین مورد کلام علامه مجلسی ‌و‌ صاحب ریاض السالکین قبلاً نقل گردید.[۷]
۲. فصاحت ‌و‌ بلاغت صحیفه حاکی ‌از آن است ‌که‌ نمى‎تواند کلام غیر معصوم علیه السلام باشد. چنان ‌که‌ «طنطاوى» مفسر قرآن وقتی آیت الله العظمی مرعشی (ره) صحیفه سجادیه را‌ ‌به‌ عنوان هدیه برایش ارسال مى‎کند، مى‎گوید: این کتاب را‌ فوق کلام مخلوق ‌و‌ دون کلام خالق دیدم.
شایان یادآوری است ‌که‌ پس ‌از آن، طنطاوى ‌از آیت الله مرعشی نجفی مى‎پرسد: آیا تاکنون کسی ‌از علمای اسلام شرحی بر آن (صحیفه سجادیه) نوشته است؟ آیت الله مرعشی مى‎نویسد: «شارحینی ‌که‌ مى‎دانسته نام بردم ‌و‌ کتاب ریاض السالکین تألیف سید علیخان را‌ ‌به‌ ایشان تقدیم کردم. معظم له در جواب نوشت ‌که‌ ‌من‌ مصمم ‌و‌ آماده‎ام ‌که‌ بر این صحیفه گرامی شرحی بنویسم همچنین سید محسن امین (ره) فصاحت ‌و‌ بلاغت ‌و‌ اسلوب این صحیفه را‌ دلیلی بر صدور آن ‌از امام معصوم علیه السلام دانسته مى‎نویسد: «بلاغت الفاظ ‌و‌ فصاحت صحیفه ‌و‌ بالا بودن مضمون صحیفه ‌و‌ مافیها ‌که‌ بىان باشد ‌از خضوع در برابر خداوند ‌و‌ حمد ‌و‌ ثناء اسلوب عجیبی ‌که‌ در طلب عفو ‌از خداوند ‌و‌ کرنش ‌و‌ توسل ‌به‌ ‌او‌ این خود دلیل محکمی است بر صحت نسبت این کتاب ‌و‌ اینکه همانا این در ‌از آن دریا ‌و‌ این گوهر ‌از آن معدن ‌و‌ این ثمر ‌از آن شجره طیبه است.»
پس باید گفت صحیفه سجادیه هرگز ‌به‌ جرح ‌و‌ تعدیل روات نیازمند نیست، بلکه ‌با‌ توجه ‌به‌ انشای کلام ‌و‌ فصاحت ‌و‌ اعجاز بىان، مى‌توان گفت ‌که‌ کلام حضرت امام سجاد علیه السلام است.
۳. نکته دیگری ‌که‌ بر صدور صحیفه دلالت مى‌کند، سندهای متعدد ‌و‌ اجازه‌های گوناگون است. علامه مجلسى (ره) درباره طرق روایی صحیفه مى‌گوید: «بدان ‌که‌ طرق بسیارند جداً بگونه‌ای ‌که‌ ضبط ‌و‌ احاطه بر آنها مشکل است، در صورت اجازه‌ای ‌که‌ (امیر ماجد بن امیر جمال الدین محمد الحسینی الدشتکی) ‌به‌ (مولی محمد شفیع) داده است، سند متصل دیگری وجود دارد ‌که‌ قابل توجه مى‌نماید. ظاهراً «امیر ماجد» ‌با‌ بىست ‌و‌ نه واسطه سند خود را‌ ‌به‌ امام زین العابدین علیه السلام رسانده است.
همچنین علامه مجلسی اجازه‌های متعددی در مورد صحیفه نقل کرده است. یک مورد ‌از این اجازه‌ها ‌که‌ قابل توجه است. اجازه روایتی است ‌که‌ پدر علامه مجلسی در رویا ‌از امام زمان علیه السلام دریافت کرده است. ‌با‌ توجه ‌به‌ مطالبی ‌که‌ گذشت مى‌توان اطمینان پیدا کرد ‌که‌ صحیفه ‌از ناحیه امام سجاد علیه السلام صادر گردیده ‌و‌ تاکنون هیچ کسی در این امر تشکیک نکرده است

__پی‌نوشت______________
[۱]. رجال نجاشى، ترجمه متوکل بن عمیر بن متوکل.
[۲]. علامه مجلسى، بحار الانوار، ج ۱۰۷.
[۳]. تأسیس الشیعه، سید صدر، ص ۲۸۴.
[۴]. رجال نجاشى، در ذیل ترجمه ابوالمفضل.
[۵]. الذریعه الی مصانیف الشیعه، آقابزرگ، ج ۱۵، ص ۱۸.
[۶]. سید ابوالفضل حسینى، تلخیص الریاض، ص ۹، پاورقى.
[۷]. مقاله سیمای صحیفه سجادیه، مجله کوثر، شماره ۳۲.

پایگاه تخصصی شبهه

مطالب مشابه

سوال:آيا عمر بن عبدالعزيز تصميم گرفت حكومت را به امام سجاد عليه السلام بدهد؟ پاسخ:در كتاب «اعيان الشيعه» آمده است: «امام سجاد عليه السلام در سال 36 ...
سوال:آیا کتاب صحیفه سجادیه، سندیت دارد؟ پاسخ:صحیفه‎ای ‌كه‌ اكنون در دست ‌ما‌ است سندش ‌به‌ بهاء الشرف مى‎رسد. وی در سال 516هـ در ماه ربیع الاول این دعاها را‌ ‌به‌ ...
پرسش:در دعائی می‌بینیم که حضرت امام سجاد علیه السلام برای مرزداران تحت امر دولت اموی دعا می‌کنند، چه گنج نهفته‌ای در این فراز از دعای معصوم وجود دارد؟ پاسخ:چون در ...

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب