سه شنبه, ۲۷ آذر ۱۳۹۷
آخرین مطلب با عنوان ، شبهه: سقف خانه ما سوراخ است (حسین پناهی) در 6 روز قبل منتشر شده است .
»   بررسی روایات و متون, تاریخ حضرت محمد (ص), شایعات تاریخی, وقایع تاریخی  »   علت قتل عقبة ابی معیط توسط حضرت علی
841 views
۲۱ فروردین ۱۳۹۵ , ساعت ۱۳:۰۳

علت قتل عقبه ابی معیط توسط حضرت علی

🔻متن شبهه _ شایعه:

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮﺩﯼ ﺑﻨﺎﻡ “ ﻋﺘﺒﻪ ” ﮐﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻋﺪﻡ ﭘﺨﺶ ﻣﺴﺎﻭﯼ ﻏﻨﺎﯾﻢ ﺑﯿﻦ ﻟﺸﮑﺮﯾﺎﻥ ﺍﺳﻼﻡ به صورت ﺣﻀﺮﺕ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻒ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺣﻀﺮﺕ ﻋﻠﯽ ﺳﺮ ﺑﺮﯾﺪﻩ ﺷﺪ .
(ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻃﺒﺮﯼ . ﺟﻠﺪ ۵ . ﺻﻔﺤﻪ ۱۱۰۳‏)

 

🔻پاسخ به شبهه ( شماره: ۱۰۵۰/۹۴۱۲)

باید در این مورد گفت: شخصی به نام عتبه به دستور پیامبر و به علت توهین به پیامبر توسط حضرت علی کشته نشده است؛ شخص مورد نظر عقبه ابی معیط است که در ادامه به شرح حال او می پردازیم:

موضوع مطرح شده در این پرسش کشته شدن عقبه بن ابی معیط به فرمان پیامبر(ص) و به دست امام علی(ع) است. ضروری است پیش از پرداختن به علت کشته شدن این شخص، پس از اسارت او در جنگ بدر، به گوشه ­­ای از شخصیت و نقش او در مواجهه با دعوت پیامبر اکرم(ص) اشاره نموده، سپس کشته شدن این شخص به دست امام علی(ع) را به مورد بررسی قرار دهیم.

الف. مروری بر شخصیت عقبه و فرزندان او

گفته شده است؛ ابو معیط پدر عقبه از قبیلۀ قریش نبوده، بلکه او در اصل از شهر صفوریه از کشور اُردن است که ابو عمرو بن امیه بن عبد شمس، او را به مکّه آورده و او را فرزند خوانده خود قرار داد.[۱] گزارشی دیگر حکایت از آن دارد که ابو عمرو از غلامان امیّه بود و امیّه او را به فرزند خواندگی خود درآورد.[۲]

در هرصورت، از گزارش های متعدّد به دست می آید که فرزندان ابو معیط به دلیل فرزند خواندگی منتسب به قریش گردیده اند. چنان که این مسئله از دید قرشیان مخفی نبوده است. لذا زمانی که عقبه فرزند ابو معیط خود را به قریش منتسب می نماید عمر بن خطاب در برابر او موضع گرفته و او را قرشی نمی داند.[۳]

 عقبه بن ابی معیط به کار شراب فروشی در مکّه اشتغال داشت.[۴] از عقبه سه فرزند پسر و دو دختر برجای ماند. فرزندان پسر او؛ یعنی عماره، ولید و خالد از کسانی بودند که پس از فتح مکّه اسلام آوردند.[۵]

رفتار فرزندان عقبه حکایت از آن دارد که گویا دشمنی آنان با اسلام به ویژه با اهل بیت(ع) را از پدر خود به ارث برده ­اند. به گونه ­­ای که نقل شده است؛ عماره بن عقبه وظیفۀ جاسوسی برای حکومت معاویه و یزید را در کوفه بر عهده داشت. نام او در میان کسانی است که علیه حجر بن عدی شهادت داده و راه را برای به شهادت رساندن این صحابی پیامبر(ص) توسط معاویه هموار ساخت؛[۶] اما ولید بن عقبه که به فسق معروف است،[۷] از جمله کسانی بود که معاویه را به خونخواهی عثمان تحریک می­ کرد.[۸] او قبل از کشته شدن خلیفه سوم، ولایت کوفه را عهده دار بود. فسق و فجور و بی توجهی او به قوانین شرع، کار را به اعتراض مردم کشاند که سرانجام به برکناری وی از ولایت کوفه و حد خوردن او توسط حضرت علی (ع) انجامید.[۹]

ب. مواجهه عقبه با پیامبر اکرم(ص)

عقبه بن ابی معیط، از جمله مشرکانی بود که مانعی جدّی در برابر دعوت پیامبر اسلام به شمار می آمد. او که به عنوان سفیه ترین مردان قریش شناخته شده بود. به شهادت بسیاری از منابع تاریخی به همراهی چند تن از اشراف قریش؛ مانند ابو جهل و تعدادی دیگر از مشرکان مکه، از هیچ اقدام خصمانه و توهین آمیزی نسبت به پیامبر اسلام(ص) فروگذار نکرده است. گفته شده زمانی که پیامبر(ص) در مسجد الحرام مشغول عبادت بوده و به سجود رفته بود، عقبه بن ابی معیط در حرکتی اهانت آمیز فضولات گوسفند بر سر مبارک رسول اکرم(ص) انداخت، در این هنگام است که حضرت فاطمه(س) به کمک پدر شتافته و زوائد را از سر او کنار زد.[۱۰]

پیامبر اکرم(ص) حتی در خانۀ خود نیز از شرارت دسته ای از قریشیان که عقبه نیز در میان  آنان بود در امان نبود. گزارش شده است که عقبه برای آزار پیامبر اکرم(ص) فضولات حیوانات ذبح شده را بر در خانه ایشان می انداخت،[۱۱] و پیامبر(ص) در آن زمان میان شرورترین همسایه ها زندگی می کرد.

 در برخورد دیگری از عقبه با پیامبر(ص) آمده است که عقبه بن ابی معیط عبای خود را به گردن پیامبر(ص) انداخت تا جایی که مردم گمان بردند بر اثر این کار پیامبر(ص) کشته شده اند.[۱۲]

بلاذری می گوید: عقبه بن ابی معیط در جریانی شهادت به یگانگی خداوند داد، سپس به پیامبر(ص) اهانت کرده و آب دهان به صورت مبارک آن حضرت انداخت.[۱۳]

اهانت ها و آزارهای عقبه بن ابی معیط نسبت به پیامبر(ص) به قدری زننده است که خاطر هر انسانی از شنیدن آن­ رنجیده و مکدّر می­ شود؛ به همین دلیل در یادآوری رفتارهای این شخص به این مقدار بسنده می نماییم.

ج. علل مجازات عقبه

اکنون با توجه به آنچه راجع به شخصیت و رفتار عقبه بن ابی معیط  ذکر گردید، باید گفت که مجازات او منحصر به اهانت به پیامبر(ص) و دشنام دادن به او نبوده، اگرچه این امر نیز جُرمی بزرگ شمرده شده که در دین مبین اسلام برای مرتکب آن مجازات مرگ در نظر گرفته شده است، اما باید عوامل دیگری را نیز در کشتن عقبه دخیل دانست.

شاید یکی از عوامل مجازات عقبه ارتداد او باشد؛ چراکه در برخی از منابع تاریخی و تفسیری سخن از اسلام آوردن و سپس برگشت عقبه از اسلام به میان آمده است. این عمل را در اصطلاح فقهی ارتداد می گویند. مجازات و عقوبتی که در احکام اسلام برای مرتد در نظر گرفته شده، اعدام است.[۱۴]

از دیگر جرایم این شخص که استحقاق مجازات او را مسجّل می نماید، تحریک افراد برای مقابله با رسول خدا(ص) و ایجاد مانع در برابر دعوت ایشان است. در این زمینه روایت شده است که افرادی از قریش مانند حارث بن عامر، حکیم بن حزام، ابو البختری و على بن أمیه بن خلف‏ از رویارویی با پیامبر اکراه داشتند، اما عقبه و ابو جهل و نضر بن حارث با متهم نمودن آنان به ترس، آنها را وادار به حضور در جنگ بدر و رویارویی با پیامبر و مسلمانان نمودند.[۱۵]

از دیدگاه قرآن کریم افرادی مانند عقبه بن ابی معیط که به صورت های مختلف به رویارویی با دین خدا و رسول او روی آورده بودند، سزاوار مرگ هستند.[۱۶] شاید این امر به دلیل ایجاد مانع در برابر تبلیغ و نشر دین توسط چنین افرادی است. به همین دلیل است که پیامبر(ص) در بیانی، دشمنی عقبه با خدا را گوشزد نموده و سبب مجازاتش را این امر می داند.[۱۷]

براین اساس باید گفت در شرایطی که مسلمانان به پیروزی کامل نرسیده بودند و کماکان با دشمنان -چه از مشرکین و کفار- در نبرد به سر می بردند، می بایست موانع پیروزی آنان و نشر دعوت اسلام برطرف گردد. به همین جهت برخورد پیامبر(ص) با افرادی که با اسلام معارضه داشته اند در شرایط مختلف متفاوت بود. پیامبراکرم(ص) پس از فتح مکّه و استقرار و تثبیت حکومت از کشتن بسیاری از افراد؛ مانند ابوسفیان و همسر او و همچنین وحشی قاتل حمزه سید الشهداء و برخی دیگر چشم پوشی نمودند، اما در آن شرایط؛ یعنی پیش از فتح مکّه، رها کردن و بخشیدن برخی از افراد جنایتکار که در واقع شأنی از ریاست و شرافت قبیله ­ای را نیز به همراه داشتند تقویت جبهه مقابل را به دنبال داشت.

 سخن دیگری که در این پرسش مطرح شده و لازم است روشن شود، انتساب کشته شدن این فرد به وسیله حضرت علی(ع) است. قبل از هر چیز و فارغ از درستی و یا نادرستی این انتساب باید یاد آور شد که اطاعت از پیامبر اکرم(ص) در همه شئون زندگی از افتخارات و فضایل امام علی(ع) به شمار می رود. ضمن این که اجرای حدود الاهی به دستور پیامبر(ص) توسط ایشان نشان از ایمان والا و شأنیت حضرت علی(ع) برای پذیرش این وظیفۀ الاهی است. اما این که واقعاً این شخص به دست حضرت علی(ع) کشته شده باشد، منابع تاریخی گزارش ­های متفاوتی ارائه نموده­اند.

برخی از منابع هیچ اشاره ای به مُجری فرمان پیامبر ننموده ­اند. برخی از منابع قرن سوم تا هفتم هجری قمری عاصم بن ثابت را متولّی اعدام عقبه یاد کرده اند.[۱۸] و تعدادی از منابع متأخرتر نیز ابتدا نام عاصم بن ثابت و سپس حضرت علی(ع) را در این خصوص برده­اند. ۳۸۱ه[۱۹] ولی شیخ صدوق (متولّد ۳۰۵ یا ۳۰۶ یا ۳۰۷ و متوفّی ۳۸۱ هجری قمری) روایتی را در «أمالی»[۲۰] و نیز ابن اعثم(متوفّی ۳۱۴) در کتاب «الفتوح»[۲۱] نقل می کند که تصریح دارد بر این که امام علی(ع) عقبه ابی معیط –پدر ولید بن عقبه- را به دستور پیامبر اسلام(ص) در روز بدر کشته است.

پی نوشت:

[۱]. زمخشری، جار الله، ربیع الأبرار و نصوص الأخیار، ج‏۱، ص ۱۵۳، مؤسسه اعلمى، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق؛ خوارزمی، ابو بکر، الأمثال المولده، ص ۳۱۰، مجمع ثقافی، ابو ظبی، ۱۴۲۴ق.

[۲]. اصفهانی، ابو الفرج، الأغانی، ج ‏۱، ص ۴۵، دار احیاء تراث عربى، بیروت، چاپ اول ، ۱۴۱۵ق.

[۳]. ابن حمدون، محمد بن حسن، التذکره الحمدونیه، ج ‏۷، ص ۱۱۳، دار صادر، چاپ اول، بیروت،۱۴۱۷ق.

[۴]. دمیری، کمال الدین، حیاه الحیوان الکبرى، ج ‏۱، ص ۲۷۹، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.

[۵]. ابن عبد البر، یوسف بن عبد اللّه،‏ الاستیعاب فى معرفه الأصحاب‏، ج ‏۳، ص ۱۱۴۴، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق؛ ابن اثیر، عز الدین، أسدالغابه فی معرفه الصحابه، ج ‏۳، ص ۶۳۹، دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۹ق.

[۶]. بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب ‏الأشراف، تحقیق: زکار، سهیل، زرکلى، ریاض، ج ‏۵، ص ۲۵۴، دارالفکر، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۷ق؛ طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: ابراهیم، محمد أبو الفضل، ج ۵، ص ۲۶۹، دار التراث، بیروت، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.

[۷]. الاستیعاب فى معرفه الأصحاب‏، ج ‏۴، ص ۱۵۵۳.

[۸]. أنساب‏ الأشراف، ج ‏۲، ص۲۹۰؛ زرکلی، خیر الدین، الأعلام، ج ‏۸، ص ۱۲۲، دار العلم  للملایین، بیروت چاپ هشتم، ۱۹۸۹م.

[۹]. ابن اثیر، أسد الغابه، ج ۴، ص ۶۷۶، دار الفکر، بیروت، ۱۴۰۹ق.

[۱۰]. مقریزی، تقی الدین، إمتاع ‏الأسماع، ج ‏۶، ص ۲۳۰، دار الکتب العلمیه، بیروت چاپ اول، ۱۴۲۰ق؛ انساب ‏الأشراف، ج ‏۱، ص ۱۲۵.

[۱۱]. ر.ک: انساب الاشراف، ج ۱، ص ۱۲۵؛ بیهقی، ابو بکر احمد بن الحسین، دلائل النبوه و معرفه أحوال صاحب الشریعه، تحقیق: قلعجى، عبد المعطى، ج ۲، ص ۲۷۴ – ۲۸۰، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.

[۱۲]. إمتاع ‏الأسماع، ج ‏۴، ص ۱۲۸.

[۱۳]. أنساب‏ الأشراف، ج ‏۱، ص ۱۳۷ و  ۱۳۸.

[۱۴]. اندلسى، ابو حیان محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، ج ‏۸، ص  ۱۰۱ دار الفکر، بیروت، ۱۴۲۰ ق؛  واحدى، على بن احمد، أسباب نزول القرآن، ص ۳۴۴، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول،۱۴۱۱ ق؛ دروزه، محمد عزت، التفسیر الحدیث، ج ‏۳، ص ۷، دار إحیاء الکتب العربیه، قاهره، ۱۳۸۳ ق؛ طبرى، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱۹، ص  ۷، دار المعرفه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق؛ ابن جوزى، عبدالرحمن بن على، زاد المسیر فی علم التفسیر، ج ‏۳، ص ۳۱۹، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ ق؛ صالحى شامى‏، محمد بن یوسف، سبل‏الهدى، ج ‏۲، ص ۴۶۹، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق؛ أنساب‏ الأشراف، ج‏۱، ص ۱۳۸.

[۱۵]. أنساب ‏الأشراف، ج ‏۱، ص ۲۹۲؛ تاریخ الأمم و الملوک، ج ‏۲، ص ۴۳۰؛ إمتاع‏ الأسماع، ج‏۱، ص ۸۸.

[۱۶]. مائده ،۳۳.

[۱۷]. أنساب‏ الأشراف، ج ‏۱، ص ۱۴۸؛ إمتاع ‏الأسماع، ج ‏۱۰، ص ۵.

[۱۸]. تاریخ ‏الطبری، ج ‏۲، ص ۴۵۹؛ ابن اثیر، عزالدین، الکامل، ج ‏۲، ص ۷۴، دار صادر – دار بیروت، بیروت ۱۳۸۵ق؛ واقدی، محمد بن عمر، المغازى، ج‏۱، ص ۱۱۴، مؤسسه الأعلمى، بیروت چاپ دوم، ۱۴۰۹.

؛ ابن جوزی، عبد الرحمن، المنتظم، ج ‏۳، ص ۱۲۱، دار الکتب العلمیه، بیروت چاپ اول، ۱۴۱۲ق.

[۱۹]. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج ‏۳، ص ۳۰۵ و ۳۰۶، دار الفکر، بیروت ۱۴۰۷؛ ذهبی، شمس الدین، تاریخ ‏الإسلام، ج ‏۲، ص ۶۵، دار الکتاب العربى، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.

[۲۰]. «فِی کَلَامٍ کَانَ بَینَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ(ع) وَ بَینَ الْوَلِیدِ بْنِ عُقْبَهَ فَقَالَ لَهُ الْحَسَنُ(ع) لَا أَلُومُکَ أَنْ تَسُبَّ عَلِیاً(ع) وَ قَدْ جَلَدَکَ فِی الْخَمْرِ ثَمَانِینَ سَوْطاً وَ قَتَلَ أَبَاکَ صَبْراً بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ(ص) فِی یوْمِ بَدْر»؛ شیخ صدوق، الأمالی ص ۴۹۰، کتابچى – تهران، چاپ: ششم، ۱۳۷۶ش.

[۲۱]. ابن اعثم کوفی، الفتوح، تحقیق: على شیرى،ج ۲، ص ۴۴۳، دارالأضواء، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.

سایت اسلام کوئیست

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • آخرین مطالب