سه شنبه, ۲۷ آذر ۱۳۹۷
آخرین مطلب با عنوان ، شبهه: سقف خانه ما سوراخ است (حسین پناهی) در 6 روز قبل منتشر شده است .
»   شبهات قرآنی, عصمت  »   عصمت پیامبر و تعارض با آيه 19 سوره محمد و آيه 55 سوره غافر
253 views
۱۸ شهریور ۱۳۹۷ , ساعت ۲:۰۱

عصمت پیامبر و تعارض با آیه ۱۹ سوره محمد و آیه ۵۵ سوره غافر

سوال:

در آیه ۱۹ سوره محمد و آیه ۵۵ سوره غافر مى خوانیم: (واستَغفِر لِذَنبِکَ؛ براى گناه خود طلب مغفرت کن) در آیه ۲ سوره فتح نیز آمده است: (لِیَغفِرَ لَکَ اللّهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ وما تَاَخَّرَ؛ تا خدا گناهان گذشته و آینده تو را مورد مغفرت قرار دهد.) با توجه به عصمت پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم)، این گونه آیات را که نسبت گناه به آن حضرت مى دهند، چگونه باید معنا کرد؟

 

پاسخ:

درباره دو آیه نخست و درباره دعاها و مناجات هاى پیامبر و امامان معصوم(علیهم السلام)که خود را گنه کار مى شمردند و استغفار مى کردند، توجیهات گوناگونى مطرح شده است.

جامع ترین توضیح براى این موارد آن است که معناى گناه در بین انسان هاى معمولى و انسان هاى معصوم تفاوت دارد. براى ما انسان هاى معمولى، گناه عبارت از ترک واجبات و انجام محرّمات است؛ ولى براى پیامبران و امامان ـ با توجه به این که آنان در اوج کمال و قرب پروردگارند ـ گناه مفهومى وسیع تر دارد؛ زیرا آنان براى خود وظایفى بالاتر از وظایف مردم عادى قایل هستند و چه بسا هر گونه توجّه به غیر خدا و محبوب حقیقى را ـ حتّى اگر از سر ضرورت باشد ـ براى خود گناهى بزرگ مى شمارند که باید براى آن از خدا طلب مغفرت کنند.[۱]

یعنى اگرچه اشتغال اینان به کارهاى عادى زندگى از سر ضرورت است؛ ولى با توجه به این که تک تک این کارها با اختیار انجام مى پذیرد، نوعى گناه براى آنان شمرده مى شود که تیرگى آن باید با استغفار بر طرف شود. این حدیث پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) : «دلم تیره مى گردد پس هر روز هفتاد بار استغفار مى کنم.» و نیز آیه ۵۵ سوره غافر و آیه ۱۹ سوره محمّد و آیات فراوانى را که در آن آیات پیامبران الهى از خدا طلب بخشش کرده اند، را باید همین گونه معنا کرد.[۲]

به عبارت دیگر، گناه مراتبى دارد و مغفرت نیز مراتبى دارد. مرتبه اى از گناه، انجام عمل خلاف شرع یا ترک واجب الهى است و مغفرت در مقابل این مرتبه از گناه، زدودن عذاب ها و آثار این مرتبه از گناه است. مرتبه دیگرى از گناه، مشغول شدن به غیر خداست که تیرگى خاص خود را دارد و اثر آن نیز با مغفرتى متناسب با این نوع گناه زدوده مى شود. پیامبران گرچه معصومند؛ ولى نسبت دادن نوعى از تیره شدن دل و در نتیجه بهره مندى آنان از مغفرت الهى خلاف عصمت نیست.

امّا درباره آیه ۲ سوره فتح، مفسّران احتمال دیگرى را نیز مطرح ساخته اند. به نظر برخى از مفسّران، این آیه و آیه قبلى آن، درباره فتح مکّه است. خداوند در این دو آیه مى فرماید: «همانا گشایشى آشکار در کار تو پدید آوردیم تا خداوند گناه نخستین و آینده تو را بیامرزد.» ربط بین فتح مکّه و آمرزش گناه پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) زمانى پذیرفتنى است که ما براى گناه و مغفرت در آیه ۲ سوره فتح معنى دیگرى در نظر بگیریم.

توضیح سخن این گروه از مفسّران آن است که «ذنب» در لغت به معناى آثار شوم و تبعات یک کار است. ظهور اسلام در آغاز، زندگى مشرکان را به هم ریخت و پیامبر گرامى در صدد دگرگون ساختن ارزش هایى بر آمدند که تا آن زمان به معناى ارزش اجتماعى مطرح بود. این امر باعث شد که مشرکان، موجودى خود را در خطر ببینند؛ از این رو هر گونه تهمت و صفت ناروا را به حضرت نسبت مى دادند؛ ضدّ ایشان شایعه هاى مى ساختند؛ گناهان مختلف براى وى مى شمردند؛ او را جنگ طلب، آتش افروز، بى اعتنا به سنّت هاى راستین، فحّاش به بت ها، غیر قابل تفاهم و… مى شمردند؛ بنابراین، پیامبر از نظر مشرکان، بزرگ ترین گناهان را مرتکب شده بود و او را مستوجب عقوبت مى دانستند.

فتح مکّه باعث شد که مشرکان دو گروه شوند: گروهى مسلمان شوند و در نتیجه فهمیدند که کارهاى پیامبر نه تنها گناه نبوده، بلکه از بهترین عبادت ها بوده است و آیین او، بر خلاف آنچه مى پنداشتند یک آیین پیشرو الهى و آیات قرآنش، ضامن تربیت نفوس انسان ها و پایان گر ظلم و ستم و خونریزى بوده است. گروه دیگر، در اقلیت قرار گرفتند و شوکت و قدرت خود را از دست دادند و فهمیدند که پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم)، واقعیتى است که باید او را بپذیرند؛ به این جهت، از تصمیم هاى خطرناک گذشته منصرف شدند. نتیجه این که، این گناهان (قبل از هجرت و بعد از هجرت) گناهان واقعى نبودند، بلکه گناهانى پندارى و در افکار مردم بود که پیروزى هاى بعد، بر همه آنها خط بطلان کشید.[۳]

بر اساس این دیدگاه، مغفرت مورد اشاره در آیه نیز پوشاندن گناهان مورد نظر مشرکان و ایمن ساختن رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) از شرّ قریش خواهد بود.[۴]

روزى مأمون از حضرت رضا(علیه السلام) درباره همین آیه پرسید و امام در پاسخ فرمود: هیچ کس نزد مشرکان مکّه گناهش سنگین تر از رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) نبود؛ زیرا آن ها ۳۳۰ بت مى پرستیدند. هنگامى که پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) آن ها را به توحید دعوت کرد بسیار بر آن ها گران آمد و گفتند: آیا او همه خدایان ما را به یک خدا تبدیل کرده است؟ چیز عجیبى است ! ما هرگز چنین چیزى را از پدران خود نشنیده ایم. این فقط یک دروغ بزرگ است. امّا هنگامى که خداوند متعال مکّه را براى پیامبرش [بعد از صلح حدیبیه]گشود خداوند فرمود: اى محمّد! ما فتح مبینى را براى تو فراهم کردیم تا گناهان گذشته و تازه اى که نزد مشرکان عرب به خاطر دعوت به توحید داشته و دارى ببخشد، زیرا بعضى از مشرکان مکّه تا آن روز ایمان آورده و بعضى ها از مکّه بیرون رفتند و ایمان نیاوردند، ولى قادر بر انکار توحید نبودند. براى همین، گناه پیامبر در نظر آن ها نیز به خاطر پیروزى بخشوده شد.
هنگامى که مأمون این سخن را شنید عرض کرد: «بارک الله اى ابوالحسن».[۵]

 

__پی نوشت____________

[۱]. با اقتباس از آموزش عقاید مصباح یزدى: ج ۲، ص ۷۷.
[۲]. ر.ک: تفسیر المیزان: ج ۶، ص ۳۶۶.
[۳]. تفسیر نمونه: ج ۲۲، ص ۲۰.
[۴]. ر.ک: تفسیر المیزان: ج ۱۸، ص ۲۵۴.
[۵]. نورالثقلین: ج ۵، ص ۵۶.

سایت مرکز آموزشی علوم قرآنی

مطالب مرتبط

متن شبهه: دو اشتباه در آیه های ۶۵ و۶۶ سوره انفال وجود دارد: اشتباه اول:گفته می‌شود که "یک مجاهد مسلمان می‌تواند بر ده نفر کافر غلبه کند" اما این وعده یا پیش‌بینی درست از آب در نمی‌اید ...
متن شبهه: می دانید نظر اسلام در مورد شعر و شاعری چیست برایتان می گویم خدایتان چنین می گوید: «شعرا کسانی هستند که گمراهان از انها پیروی می کنند .ایا نمی بینی انها در هر وادی ...
سوال: چرا برای خداوند از ضمایر مذکر که برای مردان است استفاده شده است آیا این بدان معنا نیست که اسلام برای مردان ارزش بیشتری نسبت به زنان قائل است؟   پاسخ: ما در لغت و زبان عربی مذکر ...
🔻متن منتشر شده در فضای مجازی "خداوند در روز ازل به « عدم » خطاب کرد! و با کُن فیکون دنیا را یِگهو از« هیچ »پدید آورد؛... این را هم بشنو : که منطقی نیست به ...
سوال: چرا در زمانی که زنان شوهر دار اسیر شدند آیه ای نازل شد که زنان شوهر دار برای مسلمانان حلال است؟ پاسخ ازدواج با زنان همسر دار در شرع مقدس اسلام حرام است. از این ...

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • آخرین مطالب