چهارشنبه, ۰۱ خرداد ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، آیا حرم اهل بیت به سمت شهر پترا است؟ در 1 روز قبل منتشر شده است .
»   پرسش و پاسخ  »   آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟
۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ , ساعت ۸:۳۸

آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟

سوال:
آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟

پاسخ:
سُلَیم بن قیس هلالی کوفی را بیشتر به دلیل کتابی که از او به یادگار مانده است، می‌شناسند. کتاب او در طول قرون متمادی بحث‌های گوناگونی را برانگیخته و علمای بزرگی پیرامون آن به بحث و بررسی پرداخته‌اند. آنچه مسلّم است این که اگر حجیت این کتاب ثابت شود، می‌توان در مسائل مهمی چون موضوعات مورد اختلاف شیعه و سنّی بدان استناد کرد.

البته اهمیت این کتاب نشانگر این نیست که سلیم شخصیّتی اثر گذار و مشهور در زمان خود بوده است، بلکه به حسب گزارشاتی که خود او در کتاب آورده، معلوم می‌شود که او تنها یک گزارشگر بوده و آنچه را که می‌دیده و می‌شنیده، ثبت می‌کرد.[۱]
شناخت امروزه ما از سلیم، محدود بوده و مدارک و شواهد کافی در مورد وی وجود ندارد. آنچه امروز از او در منابع رجال و حدیث بر جای مانده، معمولاً برگرفته از خود کتاب و مقدمه‌ای است که راویان این اثر بر کتاب او نگاشته‌اند. بنابر محتوای کتاب، سلیم دو سال پیش از هجرت دیده به جهان گشوده و در دوران خلافت عُمَر در عهد جوانی به مدینه آمد. تلاش سلیم در این دوره بیشتر مصروف ثبت و ضبط ماجرای سقیفه و فدک و حوادث پیرامون آن بوده است. او در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی علیه السلام از یاران آن حضرت و شاهد مستقیم وقایع بود و آن گاه که حضرت به شهادت می‌رسد و امویان حکومت را به دست می‌گیرند، سلیم از جمله شیعیانی است که در لیست سیاه حکومت اموی قرار می‌گیرد.[۲]

اهمیت کتاب سُلیم
اهمیت تاریخی این کتاب به دو لحاظ قابل بررسی است:

۱_ این کتاب، اولین کتاب حدیثی نگارش یافته شیعیان است که امروزه نیز موجود است؛ لذا این تقدّم زمانی، بر اساس قبول استناد این کتاب به سلیم، تا حد بسیاری بر ارزش و اعتبار کتاب خواهد افزود.

۲_ این کتاب به جهت گزارشی که از حوادث پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله و دوران حکومت حضرت علی علیه السلام به دست می‌دهد، اهمیت بسیاری دارد. یکی از ویژگی‌های برجسته کتاب، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنّی محلّ اختلاف و کشمکش بوده است. تأکید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر مسئله امامت و ولایت، قضیه فدک، هجوم و آتش زدن خانه فاطمه زهرا سلام الله علیها و… از جمله این حوادث است.

دیدگاه‌های مختلف در اعتبار کتاب سلیم
از قرن ششم کتاب سلیم شهرت و آوازه‌ای افزون می‌یابد و روایات او با بسط و تفصیل بیشتری در جوامع روایی شیعه وارد می‌شود. در این دوره کتابی که بیشتر از دیگران از سلیم روایت آورده، الاحتجاج طبرسی و سپس ارشاد القلوب دیلمی است. تقریباً از همین زمان است که پاره‌ای از احادیث سلیم به برخی از منابع اهل سنّت نیز راه می‌یابد.[۳]
سلیم بن قیس را عموم دانشمندان شیعه ستوده و توثیق کرده‌اند، اما این توثیق همگانی نبوده و برخی با آن مخالفت کرده‌اند.
به صورت کلی دیدگاه‌های موجود درباره این کتاب را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

۱_ دسته اوّل که بیشتر دانشمندان و محدثان شیعه را دربرمی‌گیرد، کتاب سلیم را معتبر دانسته‌اند. در رأس این گروه محدّث نعمانی (اوائل قرن چهارم) قرار دارد که با صراحت، همه مندرجات کتاب سلیم را معتبر و متقن دانسته است. در کلام کشّی نیز نشان از توثیق سلیم و تأیید کتابش وجود دارد. شیخ طوسی و نجاشی هرچند سلسله سند خویش را به کتاب سلیم ذکر کرده‌اند، ولی در کلامشان هیچ شاهدی که به صراحت آن را تأیید یا تضعیف کند، وجود ندارد. قول به صحّت کتاب و مندرجات آن در میان محدّثان و رجالیان متأخر طرفداران بیشتری دارد.[۴] از میان متاخرین می‌توان به آقابزرگ تهرانی، علامه محمدتقی مجلسی، علامه محمد باقر مجلسی، شیخ حرعاملی، علامه تفرشی و سید هاشم بحرانی نیز اشاره کرد.

۲_ برخی نیز با این کتاب مخالف‌اند، بعضی با اصل استناد این کتاب به سلیم مخالف بوده و می‌گویند اصل این کتاب جعلی است و نمی‌توان آن را به سلیم نسبت داد[۵] و عده‌ای دیگر با قبول اصل استناد، روایات آن را رد کرده و احادیث کتاب را موثق نمی‌دانند.[۶]

۳_ نظریه سوم راهی میان این دو  را می‌جوید. قائلان به این قول از یک سو کتاب سلیم و سند آن را اجمالاً تصدیق می‌کنند و ادلّه ابن غضائری دائر بر مجعول بودن اصل کتاب را نادرست می‌دانند و از سوی دیگر معتقدند آنچه از نسخه‌های کتاب در قرون بعد برجای مانده خالی از تحریف نیست و به همین دلیل باید به روایات سلیم به دیده احتیاط نگریست و تنها پس از نقد و بررسی به نقل و نشر آن پرداخت. این قول در میان متأخرین نیز  طرفدارانی دارد.[۷] بنابر این قول، تمام روایات کتاب سلیم باید به مانند روایات دیگر بررسی شده و پس از بررسی درباره آن حکم کرد.

__پی‌نوشت___________
[۱]. بابایی آریا، علی؛ فخلعی، محمد تقی، در جستجوی سلیم بن قیس هلالی، صفحه ۱۶، مجله دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مشهد، شماره ۷۲ تابستان ۱۳۸۵.
[۲]. سبحانی، محمد تقی، گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی، ص ۲۰، مجله آینه پژوهش، شماره ۳۷، ۱۳۷۵ ش.
[۳]. همان،ص ۲۲.
[۴]. همان، ص ۲۲.
[۵]. به نقل از گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی، ص ۲۳.
[۶]. جوادی، قاسم، کتاب سلیم بن قیس، ص ۱۶۴- ۱۶۵، فصلنامه علمی- تخصصی علوم حدیث، شماره ۳۵- ۳۶، بهار و تابستان ۱۳۸۴.
[۷]. گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی،ص ۲۳.

سایت اسلام کوئیست

مطالب مرتبط موضوعی پرسش و پاسخ

سوال:عبدالباسط عبدالصمد، بر اثر سرطان حنجره و بیماری دیابت و التهاب کبد از دنیا رفت. چطور قشنگ‌ترین قاری قرآن جهان بر اثر سرطان حنجره از دنیا میره؟ و آیا این موضوع با آیه‌ای ...
سوال:سید کمال حیدری، می‌گوید که ثقة الاسلام کلینی به افضلیت ائمه اطهار علیهم السلامبر انبیاء اعتقادی نداشته است؛ آیا این سخن وی صحیح است؟ پاسخ:مطلبی که «کمال ...
سوال:در دعاها می‌خوانیم که خدایا اگر من در کتاب مکنون جزو افراد شقی نوشته شده‌ام مرا جزو افراد سعید بنویس. آیا شقاوت و سعادت ما قبلا رقم خورده؟ پس ما مجبوریم؟...
سوال:لطفا درباره اسناد و مدارک صحیفه سجادیه کمی توضیح دهید که آیا نیاز به بازررسی و واکاوی در اسناد و مدارک آن می‌باشد یا خیر؟ پاسخ:صحیفه‎ای ‌كه‌ اكنون در دست ...

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب