شنبه, ۳۰ تیر ۱۳۹۷
آخرین مطلب با عنوان ، آیا اولین بار تجسیم را شیعیان به خداوند نسبت دادند؟ در 1 ماه قبل منتشر شده است .
»   پرسش و پاسخ, مطالب داغ  »   آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟
116 views
۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ , ساعت ۸:۳۸

آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟

سوال:

آیا کتاب سلیم بن قیس هلالی، معتبر است؟

 

پاسخ:

سُلَیم بن قیس هلالی کوفی را بیشتر به دلیل کتابی که از او به یادگار مانده است، می شناسند. کتاب او در طول قرون متمادی بحث های گوناگونی را برانگیخته و علمای بزرگی پیرامون آن به بحث و بررسی پرداخته اند. آنچه مسلّم است این که اگر حجیت این کتاب ثابت شود، می توان در مسائل مهمی چون موضوعات مورد اختلاف شیعه و سنّی بدان استناد کرد.

البته اهمیت این کتاب نشانگر این نیست که سلیم شخصیّتی اثر گذار و مشهور در زمان خود بوده است، بلکه به حسب گزارشاتی که خود او در کتاب آورده، معلوم می شود که او تنها یک گزارشگر بوده و آنچه را که می دیده و می شنیده، ثبت می کرد.[۱]

شناخت امروزه ما از سلیم، محدود بوده و مدارک و شواهد کافی در مورد وی وجود ندارد. آنچه امروز از او در منابع رجال و حدیث بر جای مانده، معمولاً برگرفته از خود کتاب و مقدمه ای است که راویان این اثر بر کتاب او نگاشته اند. بنابر محتوای کتاب، سلیم دو سال پیش از هجرت دیده به جهان گشوده و در دوران خلافت عُمَر در عهد جوانی به مدینه آمد. تلاش سلیم در این دوره بیشتر مصروف ثبت و ضبط ماجرای سقیفه و فدک و حوادث پیرامون آن بوده است. او در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی(ع) از یاران آن حضرت و شاهد مستقیم وقایع بود و آن گاه که حضرت به شهادت می رسد و امویان حکومت را به دست می گیرند، سلیم از جمله شیعیانی است که در لیست سیاه حکومت اموی قرار می گیرد.[۲]

اهمیت کتاب سُلیم

اهمیت تاریخی این کتاب به دو لحاظ قابل بررسی است:

۱_ این کتاب، اولین کتاب حدیثی نگارش یافته شیعیان است که امروزه نیز موجود است؛ لذا این تقدّم زمانی، بر اساس قبول استناد این کتاب به سلیم، تا حد بسیاری بر ارزش و اعتبار کتاب خواهد افزود.

۲_ این کتاب به جهت گزارشی که از حوادث پس از وفات پیامبر(ص) و دوران حکومت حضرت علی(ع) به دست می دهد، اهمیت بسیاری دارد. یکی از ویژگی های برجسته کتاب، نقل حوادثی است که همواره میان شیعه و سنّی محلّ اختلاف و کشمکش بوده است. تأکید پیامبر اکرم(ص) بر مسئله امامت و ولایت، قضیه فدک، هجوم و آتش زدن خانه فاطمه زهرا(س) و … از جمله این حوادث است.

دیدگاه های مختلف در اعتبار کتاب سلیم

از قرن ششم کتاب سلیم شهرت و آوازه ای افزون می یابد و روایات او با بسط و تفصیل بیشتری در جوامع روایی شیعه وارد می شود. در این دوره کتابی که بیشتر از دیگران از سلیم روایت آورده، الاحتجاج طبرسی و سپس ارشاد القلوب دیلمی است. تقریباً از همین زمان است که پاره ای از احادیث سلیم به برخی از منابع اهل سنّت نیز راه می یابد.[۳]

سلیم بن قیس را عموم دانشمندان شیعه ستوده و توثیق کرده اند، اما این توثیق همگانی نبوده و برخی با آن مخالفت کرده اند.

به صورت کلی دیدگاه های موجود درباره این کتاب را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

۱_ دسته اوّل که بیشتر دانشمندان و محدثان شیعه را دربرمی گیرد، کتاب سلیم را معتبر دانسته اند. در رأس این گروه محدّث نعمانی (اوائل قرن چهارم) قرار دارد که با صراحت، همه مندرجات کتاب سلیم را معتبر و متقن دانسته است. در کلام کشّی نیز نشان از توثیق سلیم و تأیید کتابش وجود دارد. شیخ طوسی و نجاشی هرچند سلسله سند خویش را به کتاب سلیم ذکر کرده اند، ولی در کلامشان هیچ شاهدی که به صراحت آن را تأیید یا تضعیف کند، وجود ندارد. قول به صحّت کتاب و مندرجات آن در میان محدّثان و رجالیان متأخر طرفداران بیشتری دارد.[۴] از میان متاخرین می توان به  آقابزرگ تهرانی، علامه محمدتقی مجلسی، علامه محمد باقر مجلسی، شیخ حرعاملی، علامه تفرشی و سید هاشم بحرانی نیز اشاره کرد.

۲_ برخی نیز با این کتاب مخالف اند، بعضی با اصل استناد این کتاب به سلیم مخالف بوده و می گویند اصل این کتاب جعلی است و نمی توان آن را به سلیم نسبت داد[۵] و عده ای دیگر با قبول اصل استناد، روایات آن را رد کرده و احادیث کتاب را موثق نمی دانند.[۶]

۳_ نظریه سوم راهی میان این دو  را می جوید. قائلان به این قول از یک سو کتاب سلیم و سند آن را اجمالاً تصدیق می کنند و ادلّه ابن غضائری دائر بر مجعول بودن اصل کتاب را نادرست می دانند و از سوی دیگر معتقدند آنچه از نسخه های کتاب در قرون بعد برجای مانده خالی از تحریف نیست و به همین دلیل باید به روایات سلیم به دیده احتیاط نگریست و تنها پس از نقد و بررسی به نقل و نشر آن پرداخت. این قول در میان متأخرین نیز  طرفدارانی دارد.[۷] بنابر این قول، تمام روایات کتاب سلیم باید به مانند روایات دیگر بررسی شده و پس از بررسی درباره آن حکم کرد.

 

__پی نوشت___________

[۱]. بابایی آریا، علی؛ فخلعی، محمد تقی، در جستجوی سلیم بن قیس هلالی، صفحه ۱۶، مجله دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مشهد، شماره ۷۲ تابستان ۱۳۸۵.
[۲]. سبحانی، محمد تقی، گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی، ص ۲۰، مجله آینه پژوهش، شماره ۳۷، ۱۳۷۵ ش.
[۳]. همان،ص ۲۲.
[۴]. همان، ص ۲۲.
[۵]. به نقل از گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی، ص ۲۳.
[۶]. جوادی، قاسم، کتاب سلیم بن قیس، ص ۱۶۴- ۱۶۵، فصلنامه علمی- تخصصی علوم حدیث، شماره ۳۵- ۳۶، بهار و تابستان ۱۳۸۴.
[۷]. گامی دیگر در شناسایی و احیای کتاب سلیم بن قیس هلالی،ص ۲۳.

سایت اسلام کوئیست

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • آخرین مطالب