جمعه, ۱۵ آذر ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، آیا اکثریت دانشمندان حال حاضر دنیا آتئیستند؟ در 14 ساعت قبل منتشر شده است .
»   بررسی روایات و متون, پرسش و پاسخ, شبهات احکام عبادی  »   آیا اعمال لیلة الرغائب سند دارد؟
۹ فروردین ۱۳۹۶ , ساعت ۱۲:۰۲

آیا اعمال لیله الرغائب سند دارد؟

سوال:
آیا اعمال لیله الرغائب سندیت دارد و عمل به آن ثواب خواهد داشت یا بدعت است؟

پاسخ:
بررسی سندی لیله الرغائب
روایت لیله الرغائب، که از نبی مکرم حضرت محمد (ص) منقول است:
۱_ علامه مجلسی در بحارالانوار چنین نقل می‌فرمایند که:
«أَقُولُ قَدْ رَوَى الْعَلَّامَهُ ره فِی إِجَازَتِهِ الْکَبِیرَهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الدَّرْبِیِّ عَنِ الْحَاجِّ صَالِحٍ مَسْعُودِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبِی الْفَضْلِ الرَّازِیِّ الْمُجَاوِرِ بِمَشْهَدِ مَوْلَانَا أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (ع) قَرَأَهَا عَلَیْهِ فِی مُحَرَّمٍ سَنَهَ ثَلَاثٍ وَ سَبْعِینَ وَ خَمْسِمِائَهٍ عَنِ الشَّیْخِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْجَلِیلِ الرَّازِیِّ عَنْ شَرَفِ الدِّینِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سَدِیدِ الدِّینِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَحْمَدَ النَّیْسَابُورِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَاجِّ مسموسم عَنْ أَبِی الْفَتْحِ نُورْخَانَ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْأَصْفَهَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ رَاشِدٍ الشِّیرَازِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَلَفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الصَّنْعَانِیِّ عَنْ حُمَیْدٍ الطُّوسِیِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) مَا مَعْنَى قَوْلِکَ رَجَبٌ شَهْرُ اللَّهِ قَالَ لِأَنَّهُ مَخْصُوصٌ بِالْمَغْفِرَهِ … فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) صُمْ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْهُ- فَإِنَّ الْحَسَنَهَ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَ أَوْسَطَ یَوْمٍ مِنْهُ وَ آخِرَ یَوْمٍ مِنْهُ- فَإِنَّکَ تُعْطَى ثَوَابَ صِیَامِهِ کُلِّهِ- وَ لَکِنْ لَا تَغْفُلُوا عَنْ لَیْلَهِ أَوَّلِ خَمِیسٍ مِنْهُ- فَإِنَّهَا لَیْلَهٌ تُسَمِّیهَا الْمَلَائِکَهُ لَیْلَهَ الرَّغَائِبِ- وَ ذَلِکَ أَنَّهُ إِذَا مَضَى ثُلُثُ اللَّیْلِ…»[۱]

با بررسی رجالی این روایت، به این نتیجه می‌رسیم که:
از مجموع ۱۷ نفری که روایت از طریق آنان به علامه حلی رسیده است و ایشان آن را نقل فرمودند؛ ۷ نفرشان ثقه‌اند و ۸ نفرشان مجهولند و الباقی در نقل روایت، یا ذم شده‌اند و یا متهم به تدلیس و کذب هستند، از جمله انس بن مالک که طبق فرموده حضرت صادق علیه السلام، به پیامبر دروغ نسبت می‌داده است.[۲]
بنابراین این روایت قابل اعتنا نیست.

۲_ سید بن طاووس نیز در کتاب اقبال خود نقل می‌کنند که:
«وجدنا ذلک فی کتب العبادات مرویّاً عن النبی صلّى اللّه علیه و آله، و نقلته أنا من بعض کتب أصحابنا رحمهم اللّه، فقال فی جمله الحدیث عن النبی صلّى اللّه علیه و آله فی ذکر فضل شهر رجب ما هذا لفظه: و لکن لا تغفلوا عن أوّل لیله جمعه منه، فإنّها لیله تسمّیها الملائکه لیله الرغائب …»‏[۳]
در بررسی سندی این روایت نیز باید گفت: به جهت آنکه سید بن طاووس مصدر حدیث و ناقلان آن را بیان نفرمودند؛ و حتی در ابتدای نقل خود، صراحتا می‌فرمایند این مطلب را از کتب برخی از اصحاب برداشته‌اند، و این به آن معناست که ایشان روایت را تنها در کتابی دیده‌اند، و روایت از طریق طبقات رواه به ایشان نرسیده است. بنابراین کوتاه سخن اینکه، این روایت نیز به جهت مرسل بودن، قابل اعتنا نیست، ضمن اینکه خبر واحد نیز محسوب می‌گردد.

۳_ این روایت در کتب دیگری چون وسائل الشیعه، منهاج الصلاح، بلد الامین، زادالمعاد و… نیز نقل شده است که در این کتب، یا همین دو طریق ذکر شده و یا همانند نقل سید بن طاووس، مرسل و ضعیف است.

در نتیجه، از لحاظ سندی، هیچ سندی برای اعتبار بخشیدن به این روایت وجود ندارد؛ ضمن اینکه این روایت بیشتر به منابع اهل سنت شباهت دارد و ایراداتی در متن این روایت موجود است.
با این وجود که این روایت در بین عموم اهل سنت، شهرت داشته و به آن پایبند هستند، علماء آنان از عمل به این روایت نهی کرده و آن را جعلی دانسته‌اند. از جمله این موارد، ابن الجوزی (متوفای ۵۹۷ ه‍- ق‌) عالم بزرگ اهل سنت است که بعد از نقل این حدیث با متنی مانند متن اقبال و ابن طاووس می‌گوید: «هذا حدیث موضوع على رسول الله صلى الله علیه وسلم، و قد اتهموا به ابن جهیم و نسبوه إلى الکذب، وسمعت شیخنا عبد الوهاب الحافظ یقول: رجاله مجهولون، وقد فتشت علیهم جمیع الکتب فما وجدتهم.” قال المصنف: قلت: ولقد أبدع من وضعها.»[۴] (این حدیث به نام رسول خدا جعل شده است و ابن جهیم متهم به این جعل است که او را درغگو می‌دانند، و من از شیخمان عبد الوهاب الحافظ شنیدم می‌گفت: تمامی رجال این حدیث از مجاهیل هستند و من تمامی کتب را جستجو کردم و نامی از آنان نیافتم. ابن جوزی می‌‌گوید: واضع این حدیث از بدعت گذاران است.)
ابن اثیر (متوفی۶۰۶ ه‍- ق‌) نیز حدیث را جعلی می‌داند.[۵]
نووی (متوفی ۶۷۶ ه‍- ق‌) نیز می‌گوید: «إِنَّهَا بِدْعَهٌ مُنْکَرَهٌ مِنَ الْبِدَعِ الَّتِی هِیَ ضَلَالَهٌ وَ جَهَالَهٌ وَ فِیهَا مُنْکَرَاتٌ ظَاهِرَهٌ وَ قَدْ صَنَّفَ جَمَاعَهٌ مِنَ الْأَئِمَّهِ مُصَنَّفَاتٍ نَفِیسَهً فِی تَقْبِیحِهَا وَ تَضْلِیلِ مُصَلِّیهَا وَمُبْتَدِعِهَا وَ دَلَائِلِ قبحها و بطلانها و تضلل فَاعِلِهَا أَکْثَرَ مِنْ أَنْ تُحْصَرَ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.»[۶] (نماز لیله الرغائب بدعتی است زشت و ناپسند، بدعتی که نتیجه آن گمراهی و جهالت است و در آن امور غیرمشروع و ناپسند روشن و واضحی است، و گروهی از بزرگان علم حدیث کتاب‌های بسیاری در تقبیح و در گمراهی بودن کسی که این نماز را می‌خواند و کسی که آن را جعل کرده و این بدعت را گذاشته و در دلائل زشتی و بطلان این بدعت و گمراهی کسی که آن را انجام می‌دهد، نوشته‌اند.)

نتیجه
با این وجود این مسائل، باید گفت روایت لیله الرغائب هیچ سندیتی در شیعه و حتی اهل سنت ندارد، و هر دو طائفه آن را غیر معتبر می‌دانند.

نکته
البته نباید از این حقیقت دور شد که شب‌های جمعه مخصوصا در ایام خاصی چون، شب‌های جمعه ماه رجب، شعبان و رمضان؛ ایامی مقدس می‌باشند که جایگاه خاص عبادتند؛ اما اینکه عبادتی با نوعی خاص را و همچنین بیانی خاص و نسبت دادن آن به رسول خدا و خداوند متعال و حتی فرشتگاه الهی؛ نه تنها کار صحیح نیست، بلکه احتمال عقاب نیز خواهد داشت.
بنابراین هیچ گونه ایرادی نیست که شب اول ماه رجب المرجب، از ایام خاص الهی است و جایگاه خاصی خواهد داشت، و عبادت در آن مورد تاکید همه فقهاست؛ اما نماز لیله الرغائب و نامگذاری این شب به این نام؛ اعتبار شرعی نیست و انتساب آن به رسول خدا، کار قبیح و دروغ است.
کوتاه سخن اینکه، از این روایت نمی‌توان استحباب نماز لیله الرغائب را استنباط کرد. ولی عمل کردن به آن به قصد ثواب به صورت رجاءاً بلا مانع است.

__پی‎نوشت_______________
[۱] بحار الأنوار: ج‌۹۵، ص: ۳۹۵.
[۲] خصال صدوق: ج ۱، ص ۱۹۰.
[۳] الإقبال بالأعمال الحسنه: ج ۳، ص ۱۸۵.
[۴] الموضوعات لابن الجوزی: ج۲، ص۱۲۶.
[۵] جامع الاصول: ج۶، ص۱۵۴، ح۴۲۶۸.
[۶] شرح صحیح مسلم: ج۸، ص۲۰.

پایگاه تخصصی شبهه

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب