یکشنبه, ۲۱ مهر ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، برهان اثبات خدا (برهان فطرت) در 1 هفته قبل منتشر شده است .
»   شبهات قرآنی, وقایع تاریخی  »   خاصیت و علت نزول سوره مسد در چیست؟
۱ دی ۱۳۹۵ , ساعت ۱۵:۵۲

خاصیت و علت نزول سوره مسد در چیست؟

متن شبهه:
رد ادعای قرآن در مورد راهنما بودن
قرآن کلام خداست و براى هدایت بشریت آمده است. هر کدام از آیات سوره‌هاى قرآن پیامى براى هدایت انسان دارد و با بکار بردن آن راه سعادت به انسان‌ها نشان داده مى‌شود. اینها ادعاى خود قرآن و تمامى مسلمانان مى‌باشد. حال برای بررسى این ادعا، یکى از سوره‌هاى قرآن را مورد کنکاش قرار می‌دهیم. سوره مسد که یکی از سوره‌هاى مکى قرآن مى‌باشد و در مقابل اذیت و آزار ابولهب عموی محمد که مرد بسیار دانایى، و از بزرگان قریش بود نازل شده.
به نام خداوند رحمتگر مهربان  بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ / بریده باد دو دست ابولهب و مرگ بر او باد (۱) تَبَّتْ یَدَا أَبِی لَهَبٍ وَتَبَّ / دارایى او و آنچه اندوخت‏ سودش نکرد (۲) مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا کَسَبَ / بزودى در آتشى پر زبانه درآید (۳) سَیَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ / و زنش آن هیزم کش(۴) وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَهَ الْحَطَبِ / بر گردنش طنابى از لیف خرماست (۵) فِی جِیدِهَا حَبْلٌ
خوب چندبار این سوره و ترجمه آنرا بخوانید!
١- کدام قسمت از این سوره براى هدایت بشر مورد استفاده قرار مى‌گیرد؟
٢- چرا خداى محمد مانند یک پیرزن ناتوان ابولهب را نفرین مى‌کند؟
٣- چرا خداى محمد همسر ابولهب را بخاطر شغلش مورد تمسخر قرار میدهد؟
به نظر شما اگر خداوند گوینده این آیات بود نیازى بود که بدین صورت بسان یک فرد بسیار ناتوان و ذلیل به یک انسان نفرین کند و همسرش را مورد تمسخر قرار دهد؟ اصولا وجود چنین آیاتى کدام درد از بشریت یا حداقل خود مسلمانان را دوا کرده است؟ این آیات و آیه‌هاى مشابه به وضوح نشان میدهد که نه خدا بلکه یک انسان سراینده قرآن بوده و فقط انها را به نام خداى زبان بسته خود به خورد مردم داده.

پاسخ:
در ابتدای شبهه، ادعا شده است که ابولهب، شخصی دانا بوده است، که در نقد این مطلب باید گفت: دشمنی ابولهب با پیامبر اکرم، از روی عناد و تعصب بوده است، و بر هر روشن فکر و صاحب عقلی مشخص است که تعصب ریشه‌ای در جهل دارد. ضمن اینکه در نادان بودن اشخاصی چون ابولهب، کافی است به بت پرستی آنان اشاره نمود که خود دلیل واضح بر نادانی چنین افرادی است.

آشنایی با شخصیت ابولهب
عبدالعُزّی بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف (مرگ ۲ق/۶۲۳م) معروف به ابولهب عموی و پدر دامادان پیامبر بود. روابط پیامبر و ابولهب تا پیش از بعثت عادی و حسنه بوده است ولی پس از اینکه پیامبر به دستور خدا دعوت خود را میان خویشان خود آشکار کرد، ابولهب بنای مخالفت و عداوت نهاد و پیامبر را به استهزاء گرفت.
از اعمال زشت و دشمنی‌های او با شخص پیامبر می‌توان اشاره کرد به:
۱_ ریختن آتش، خاک و خاکستر و چوب بر سر پیامبر اکرم: ابولهب همسایه پیامبر بود و با همسرش ام جمیل بر سر راه پیامبر خار و خاشاک می‌ریختند.[۱]
۲_ استهزاء پیامبر: پس از اینکه پیامبر به دستور خدا دعوت خود را میان خویشان خود آشکار کرد، ابولهب از همانجا بنای مخالفت و عداوت نهاد و به آنان گفت که برای حفظ کیش آباء و اجدادی در برابر آیین جدید بایستید و پیامبر را به استهزاء گرفت. گفته‌اند.[۲]
۳_ وادار کردن فرزندان به طلاق دختران پیامبر: ابولهب بیشتر به تحریک همسرش پسران خود را وادار کرد تا دختران پیامبر را رها سازند.[۳]
۴_ عاملیت در تحریم سخت علیه پیامبر در شعب ابی طالب: هنگامی که قریشیان هرگونه رابطه را با پیامبر و مسلمانان و بنی هاشم تحریم کردند و ایشان ناچار به شعب ابوطالب رفتند، ابولهب از قریشیان پشتیبانی کرد.[۴]
۵_ اقدام به قتل پیامبر: وی در میان آن دسته از سران مشرکان بود که تصمیم گرفتند پیامبر را شبانه و پنهانی در بستر خویش به قتل رسانند.[۵] و خود نیز تمام شب را به انتظار خروج پیامبر صلى الله علیه و آله نشست.[۶] و…
چنین شخصی، با چنین درجه خشونت و تعصبی، چگونه می‌تواند دانا لقب داشته باشد؟

علت نزول سوره مسد
حال که با شخصیت ابولهب آشنایی اجمالی پیدا کرده و از اقدامات وی مطلع شدیم، به بیان علت نزول سوره مسد متوجه خواهیم شد:
در شأن نزول سوره مسد (با اختلافى اندک) آمده که چون پیامبر پس از نزولِ «وَأَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ»[۷] دعوت از خویشاوندانش را آغاز کرد، براى دعوت عمومى بر فراز کوه صفا رفت و پس از أخذ تأیید از مردم به راست‌گویى، پیام الهى را آشکار کرد.
ابولهب از سر خشم به او گفت: «تبّاًلک، ألهذا دعوتنا؛ دستت زیانکار باد براى همین ما را دعوت کردى؟».[۸] خداوند در پاسخ به این سخن، سوره مسد را فرو فرستادند: «تَبَّت یَدا اَبى لَهَب وتَبّ؛ زیان‌کار باد دستان ابولهب و خود او هم زیان‌کار شد».
زمخشرى مراد از تباب را نابودى دانسته و بر آن است که روزى ابولهب سنگى برداشت تا به پیامبر بزند؛ اما نتوانست و آیه اشاره به ‌آن است.[۹]

هدایت‌های سوره مسد
اما هدف و غرض از این سوره چیست؟ چه هدایتی در کار است؟ باید گفت که:
اولا این سوره شخص ابولهب را مورد خطاب قرار داده است و با این خطاب، وی را به هدایت دعوت کرده است…
دوما با پاسخی آنی و زنده، در اوج فصاحت و بلاغت، حجت را بر حاضرین در محل تمام کرده است.
سوما، نکاتی در سوره وجود دارد که به نوعی اعجاز قرآن کریم است. که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
۱_ ادبیات بسیار شیوا و ماهرانه، جوابی قانع کننده بر افراد حاضر در محل بوده است.
۲_ آیه «سَیَصلى نارًا ذاتَ لَهَب‌» و آیه «وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَهَ الْحَطَبِ» ابولهب و همسرش را به عذاب الهی وعده می‌دهد در حالی که او زنده بوده است و می‌توانسته برای رد این ادعا، اسلام بیاورد و بگوید من مسلمان شدم و این چنین دیگر وعده عذاب الهی دروغ است و محقق نخواهد شد، پس پیامبر دروغگوست. این صراحت از جانب پیامبر و قرآن، خود ایمان و اعتقادی به واقعیت داشتن این دین و وحی است.
۳_ در همین آیه «سَیَصلى نارًا ذاتَ لَهَب‌» و آیه بعدی آن، می‌توان یک معجزه تاریخی را نیز بیان کرد چرا که شخص ابولهب، بعدها از اسلام تبعیت کرد، و از آن دفاع نمود[۱۰] ولی طولی نانجامید که دوباره به طریق کفر خود برگشته و شروع به استهزاء پیامبر نمودند. این آینده‌نگری از شخصیت ابولهب، خود یک معجزه تاریخی است.
۴_ همین آیه و آیه بعدی آن «وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَهَ الْحَطَبِ» بیانگر یک عذاب الهی در آخرت است که حجیت و خاصیت آن در قیامت می‌باشد، یعنی افرادی با دیدن تحقق سخنان پیامبر و آیات وحی، درباره این دو شخصیت، دچار آن یاس و نامیدی شده و به حقانیت اسلام یقین پیدا خواهند کرد.
۵_ این سوره، نوعی عبرت را از زندگی افرادی چون ابولهب و همسرش می‌باشد که چگونه تعصب باعث شده است از رحمت الهی بدور باشند، در برخی روایات ذکر شده است که پیامبر اکرم فرمودند: «هر کس سوره تبت را قرائت کند، امیدوارم که خداوند او و ابولهب را در یک خانه جمع نکند».[۱۱]
۶_ از این سوره و آیات آن، در مساله‌های اعتقادی چون جبر و اختیار، قضا و قدر، میزان احترام خاندان بنی هاشم، عدم جانبداری اسلام از قریش، جهل و تعصب و… استفاده می‌شود. پس خاصیت‌هایی برای مسلمانان دارد.
۷_ در این سوره، در مساله تاریخی، معجزه دیگری نیز وجود دارد که مال و فرزندان ابولهب، برای او خاصیتی نداشته‌اند؛ جالب است بدانیم که در زمان حیات ابولهب، که فرزندان وی با او سازگاری نداشتند، و در زمان مرگ نیز، او را اکرام نکردند، و همچنین مال او نتوانست از بیماری و بلایای طبیعی و اخروی، باز بدارد و بر اثر بیماری سختی جان باخت. فرزندان او حتی او را دفن نیز نکرده و جسدش روی زمین ماند تا بو گرفته و سپس با کمک برخی از اهالی مکه، جسد او را در کنار دیواری گذاشته، از دور روی او سنگ و کلوخ می‌انداختند تا بویش دیگران را اذیت نکند.[۱۲] فرزندانش به دین او باقی نماندن، و بعدها به اسلام گرویدن.
بنابراین مشخص می‌شود که خواص این سوره، هر چند کوتاه می‌باشد ولی کم نخواهد بود.

اما ادعای نویسنده شبهه نسبت به نفرین خداوند، بی‌اساس است، چرا که علتش در مطالب گذشته ذکر شد که چرا خداوند متعال این عبارت را استفاده نموده است و در پاسخ به چه کلامی بوده.
و اما ادعای تمسخر شغل ابولهب توسط خداوند نیز بی‌اساس است، چرا که تمسخری در کار نیست و خبر از یک واقعه تاریخی در آینده‌ای نزدیک می‌باشد.
سر آخر می‌گوییم: دیگر نباید پوشیده باشد که چنین آیات و سوره‌هایی پرمحتوا، بتواند نوشته شده دست بشری باشد که کلاس نرفته و استاد ندیده است.

نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت  /   به غمزه مساله آموز صد مدرس شد

__پی‌نوشت___________
[۱] ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۱۴۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۰؛ ابن هشام، السیره النبویه، ج۱، ص۳۸۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۳۱
[۲] احمد بن حنبل، مسند، ج۱، ص۳۰۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۲۰ـ۱۱۹ برای روایت‌های گوناگون در مورد‌شان نزول این سوره ر.ک: قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج۲۰، ص۲۳۵ـ۲۳۴ // ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۲۳۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۱؛ یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۴
[۳] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۷ـ۳۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۲۳ـ ۱۲۲، ۴۰۱
[۴] ابن اسحاق، السیر و المغازی، ص۱۵۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۰۹
[۵] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۲۸
[۶] الطبقات، ج‌ ۱، ص‌ ۱۷۶‌ـ‌۱۷۷.
[۷] (سوره شعراء/۲۶، ۲۱۴)
[۸] جامع البیان، مج‌ ۱۵، ج‌ ۳۰، ص‌ ۴۳۹.
[۹] الکشاف، ج‌ ۴، ص‌ ۸۱۳.
[۱۰] ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۱۰
[۱۱] تفسیر بیضاوى، ج‌ ۴، ص‌ ۴۶۲.
[۱۲] بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۷۸؛ ابوالفرج، الاغانی، ج۴، ص۲۰۶

شیخ علی شاهرودی - پایگاه تخصصی شبهه

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب