پنجشنبه, ۳۰ خرداد ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، آیا بعد از زیارت حضرت معصومه(س) بهشتی می‌شویم؟ در 1 روز قبل منتشر شده است .
»   نقد سخنرانی‌ها  »   نقدی به سخنرانی عبدالکریم سروش با موضوع منبری‌ها
۱ آذر ۱۳۹۵ , ساعت ۲۰:۵۶

نقدی به سخنرانی عبدالکریم سروش با موضوع منبری‌ها

متن سخنان دکتر عبدالکریم سروش:
«ما با عقول جامعه طرفیم، منبری‌ها اما با عواطف جامعه. ما عقل را به تعقل تَلنگُر می‌زنیم، آنان شُعله عاطفه را مُتَبلوِر می‌کنند. ما خِرَد را بارور می‌کنیم آنان احساس را. ما می‌تکانیم آنان می‌شورانند. ما می‌سَگالانیم آنان می‌نالانند… معلوم و روشن است که شوراندن عاطفه آسان‌تر است و بارور کردن خِرَد مشکل‌تر. شوراندن عواطف جامعه را به سویی می‌برد، بارور ساختن خِرَد جامعه را به سویی دیگر. آنان پس از مدتی مُرید و عاشقِ سینه چاک پیدا می‌کنند اما ما مُنتقد و گردن‌کشان بی‌باک. آنان بر دوش مریدان می‌نشینند، ما بر سیبل فُحشِ منتقدان. آنان جهل می‌کارند و خرافه درو می‌کنند، ما اما بذرِ پرسش می‌افشانیم و تعقّل برداشت می‌کنیم. «جاهله» دستاورد غایی آنان است «عاقله» ارمغان نهایی ما. عقل گر دشنام دهد من راضی‌ام _ زآنکه فیضی دارد از فیاضی‌ام _ احمق ار حلوا نَهد اندر لَبَم _ من از آن حلوای او اندر تَبَم»

نقد کلام دکتر سروش:
مقدمه:
در آغاز مقدمه‌ای عرضه می‌دارم، انسان معجونی از عقل و احساس و خشم و شهوت بالمعنی العام و خیال و وهم است که قُوّه و نیروی عقل، سایرِ قوا را کنترل و تعدیل می‌نماید و اگر مهار عقلی وجود نداشته باشد آدمی بواسطه غلبه قوای دیگر از اعتدال خارج می‌شود. مثلا بواسطه غلبه خشم و غضب بر قُوّه و نیرویِ عقل، آدمی درنده‌ای خواهد شد که سبب اذیت و آزار و ضرر و زیان به دیگران می‌گردد و یا بواسطه غلبه نیروی احساس، آدمی از قدرت تعقل خارج می‌شود و رفتاری می‌کند که خارج از چهار چوب تفکر و تعقل است و هکذا اگر قوای دیگر مثل قُوّه خیال و وَهم بر قوه عقل غلبه نماید آدمی خیالی و مُتوهِّم می‌شود و یا اگر قُوّه و نیروی شهوت بالمعنی العام غلبه نماید، آدمی دچار طغیانگری و تجاوز و سایر رذایل خواهد شد.
با توجه به بُعد ملکوتی و ناسوتی و یا به عبارت دیگر بُعد مادی و معنوی که در وجود انسان است، وجود همه این قوا برای انسان لازم خواهد بود تا نیازهای معنوی و مادی خود را تامین نماید زیرا که عالَمِ طبیعت، به یک معنا، عالَمِ تنازُع بقاء به معنای درستش است نه به  آن معنایی که  جناب داروین انگلیسی و داروینیسم به آن معتقد است بلکه منظورم شبیه آن چیزی است که شهید مرتضی مطهری فرمودند که: تنازُع بقا به معنی دفاع از خود، حق است.[رجوع شود به مجموعه آثار شهید مطهری، ج ۲۳، ص ۱۷۰]
پس عقل کنترل کننده سایر قوا در درون آدمی است تا آدمی از اعتدال خارج نگردد و دچار انحراف و فساد بالمعنی الاعم و سقوط نگردد .البته مراد ما از عقل، عقل رحمانی و نورانی است نه عقل شیطانی. یکی از فلسفه‌های مهم بعثت انبیاء علیهم السلام شکوفایی عقل انسان‌ها است، که حضرت علی علیه السلام در خطبه اول از نهج البلاغه در این باره می‌فرماید: وَ یُثیروا لَهُم دَفائِنَ العُقول پیغمبران مبعوث شدند تا دفینه‌ها و گنجینه‌های خِرَد و عقل را  که در دل و باطن انسان‌ها مدفون است جهت استخراج و استفاده و شکوفایی آن زیر و رو کنند و برانگیزانند.

عقل در پرتو اطاعت و بندگی خدا و ترک هوی و هوس نورانی می‌گردد و برعکس اگر عقل دچار غُبار نفسانیات و شهوات و هواهای نفسانی و شیطانی شود آدمی در این صورت دچار کُسوف عقلی می‌شود و نورانیت عقلش زائل می‌گردد. شاعرِ عرب می‌گوید: «اِنارَهُ العَقلِ مَکسُوف بِطَوعِ الهَوی وَ عَقلُ عاصِی الهَوی یَزدادُ تَنویراً» یعنی روشنی و نورانیت عقل بواسطه پیروی از هوای نفس مکسوف و ناپدید و خاموش می‌شود و از بین می‌رود و کسی که عاصی و دوری کننده از هوای نفس باشد نورانیت عقلش افزایش پیدا می‌کند.
آیات و روایات زیادی درباره عقل وارد شده است و شایسته است که در این باره رجوع شود به (کتابُ العقل و الجهل در جلد اول اصول کافی). اگر شهوت بالمعنی الاعم بر آدمی غلبه کند عقلش مغلوب واقع می‌گردد و چنین انسانی مهار عقلش به دست شهوت و شیطان است چنانکه مستکبران عالم نیز عقل دارند ولی عقلشان عقل شیطانی است نه عقل رحمانی. عقل نیرو و قُوّه‌ای است نورانی و رحمانی که بد و خوب و شر و خیر را تشخیص می‌دهد و درک می‌کند و آدمی را به صلاح و فلاح و رستگاری و سعادت و کمال می‌رساند و از شقاوت و نگون بختی و هلاکت و سقوط باز می‌دارد و حابِس و رادِع و مانع هر چیزی است که در تقابل با سعادت و کمال ابدی و جاویدان انسان باشد.
انسان موجودی است جاوید و سعادت و شقاوت او هم ابدی و جاویدان خواهد بود. یا به شقاوت و بدبختی ابدی و همیشگی خواهد رسید و یا به سعادت و کمال ابدی دست خواهد یافت. از دیدگاه قرآن کریم کسی که با مراقبت از رفتار و کردار خود بتواند از آتش جهنم رها و خلاص شود و داخل در بهشت گردد این در واقع نوعی فوز و رستگاری می‌باشد و آدم عاقل کسی است که خود را از آتش جهنم برهاند و زمینه‌های ورود به بهشت را برای خویش فراهم سازد. کسانی که غرق در معاصی و گناه و عصیان هستند از عقل سلیم و نورانی خود را محروم کرده‌اند و هر گناهی که انسان انجام می‌دهد نشانه بی‌عقلی و یا کم‌عقلی او است. در سوره آل عمران آیه ۱۸۵ چنین آمده است: «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَهُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیامَهِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّهَ فَقَدْ فازَ وَ مَا الْحَیاهُ الدُّنْیا إِلاَّ مَتاعُ الْغُرُورِ» یعنی هر کسی مرگ را می‌چشد و شما پاداش خود را بطور کامل در روز قیامت خواهید گرفت. آنها که از آتش (دوزخ) دور شده، و به بهشت وارد شوند نجات یافته و رستگار شده‌اند و زندگی دنیا ، چیزی جز سرمایه فریب نیست.

معنی عقل
عقل در لغت به معنای فهمیدن و دانستن و تمییز دادن بین نیک و بد و خیر و شر و حق و باطل است. اِبن فارِس قزوینی در کتاب مُعجَم مَقاییسُ اللُّغَه که یکی از کُتُب لُغت مهم است درباره معنای عقل چنین گفته است: اَلعَقل، وَ هُوَالحابِسُ عَن ذَمیمِ القَولِ وَ الفِعلِ یعنی عقل آن است که از گفتار و رفتار زشت و ناپسند باز می‌دارد. اهل لغت گفته‌اند که عقل از عِقال گرفته شده است و عِقال هم به معنای پای بند و بستن است و عرب به پابند شتر یعنی طناب و چیزی که پای شتر را با آن می‌بندند که هر جایی نرود عِقال گویند و عقل را بدان جهت عقل گویند که انسان را عِقال و بند می‌زند و او را از آنچه مانع صلاح و رستگاری و سعادت و کمال اوست باز می‌دارد.
عقل در اصطلاحات مختلف معنای خاص خود را دارد اگرچه ممکن است که همه آن معانی مختلف به یک معنای مشترک (حبس کنندگی و بازدارندگی از آسیب‌ها و خسارت‌ها و شقاوت‌ها و…) برگردانده شود. اصطلاحات مختلف عبارتند از:
۱_عقل در اصطلاح لغت و لُغَویّون
۲_عقل در اصطلاح فلسفی
۳_عقل در اصطلاح علم کلام
۴_عقل در اصطلاح عرفان
۵_عقل در اصطلح علم اخلاق
۶_عقل در اصطلاح سیاست و مدیریت و اقتصاد
۷_عقل در اصطلاح جامعه شناسی
۸_عقل در اصطلاح رویات و آیات.
در روایت آمده است که از امام صادق علیه السلام درباره عقل سؤال کردند، حضرت فرمود:
أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبّارِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا الْعَقْلُ قَالَ مَا عُبِدَ بِهِ الرّحْمَنُ وَ اکْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ قَالَ قُلْتُ فَالّذِی کَانَ فِی مُعَاوِیَهَ فَقَالَ تِلْکَ النّکْرَاءُ تِلْکَ الشّیْطَنَهُ وَ هِیَ شَبِیهَهٌ بِالْعَقْلِ وَ لَیْسَتْ بِالْعَقْلِ.[اصول کافى، ج ۱، ص ۱۱، ح ۳]
شخصى از امام ششم علیه السلام پرسید عقل چیست؟ فرمود چیزى است که بوسیله آن خدا پرستش شود و بهشت بدست آید آن شخص گوید: گفتم پس آنچه معاویه داشت چه بود؟ فرمود: آن نیرنگ است و شیطنت است، آن نمایش عقل را دارد ولى عقل نیست.

پاسخ به دکتر سروش
اما اینکه جناب دکترسروش در طعنه بر اهل منبر می‌گوید که (ما با عقول جامعه طرفیم، منبری‌ها اما با عواطف جامعه. ما عقل را به تعقل تلنگر می‌زنیم ، آنان شُعله عاطفه را مُتَبلوِر می‌کنند. ما خِرَد را بارور می‌کنیم آنان احساس را. ما می‌تکانیم آنان می‌شورانند. ما می‌سگالانیم آنان می‌نالانند…) و با این سخنان به ظاهر زیبا و فریبنده نتیجه باطل و نادرست گرفته است.
اولا در پاسخ به این سخنانش عرض می‌کنم که این نسبتی که به اهل منبر می‌دهد ناصحیح و دروغ است. از قدیم الایام تاکنون روش اهل منبر و خُطَباء این است که در مقام خطابه و سخنرانی بعد از حمد و سپاس الهی و درود بر پیامبر و اهل بیتش علیهم السلام به تناسب جلسه و مجلس و به تناسب مقام وعظ و روشنگری، موضوعی را مورد بررسی و تبیین قرار می‌دهند و از آیات و روایات و سخنان بزرگان و عقلاء و شاعران جهت تبیین مطلب استفاده می‌نمایند و در پایان هم ذکر مصایب اهل بیت علیهم السلام می‌کنند.
آیا این روش پسندیده و معقول و مطلوب اهل منبر و خطباء صرفا برانگیختن احساس و عواطف و شور است و مردم را از عقل و تعقل و خِرَد واندیشه دور می‌کنند؟! آیا جناب عبدالکریم سروش در خلاء و خیال سخن می‌گویند و یا اینکه مواجه با واقعیات جامعه است؟! واقعیات جامعه ما بر خلاف نظر آقای سروش است. مردم وقتی پای منبر خُطَباء و اهل منبر قرار می‌گیرند خِرَد و عقل و اندیشه‌شان در سایه بیان آیات و روایات و سخنان حکیمانه و… بارور و شکوفا می‌شود نه اینکه طبق گفته ناصواب دکتر سروش بگوییم که مردم فقط احساسی و عاطفی می‌شوند و بعد دچار شور می‌شوند و برای اهل منبر سینه چاک می‌کنند و….!
آیا واقعا اهل منبر و خُطباء و مبلِّغین متعهد و دلسوز ما به قول آقای سروش «جهل می‌کارند و خرافه درو می‌کنند» آیا «جاهله و جهالت» دستاورد غایی اهل منبر است؟! متاسفانه به جهت حاکمیّتِ هوای نفس و شهواتِ نفسانی بر افکار و اندیشه‌های جناب دکتر سروش، ایشان از راه خرد و اندیشه سالم خارج شدند و مطالبی به ظاهر فریبنده بیان می‌کنند که حاکی از عدم درایت و تعقل حضرت ایشان است و متاسفانه ایشان از عبدالکریم بودن بیرون رفتند… و از روشنفکران بیمار جز این انتظاری نیست!
ثانیا  حضرت ایشان هنوز ماهیت و اصالت انسان را نشناخته است. همانطوری که در بالا عرض کردیم انسان مجموعه‌ای از عقل و اراده و احساس و خشم و شهوت بالمعنی الاعم و وهم و خیال است. یک کارشناس حاذق به همه ابعاد انسانی توجه می‌نماید. مثلا یک پزشک حاذق به همه جوانب بیمار توجه می‌کند و نظر می‌دهد. اهل منبر و خُطَباء و مُبلِّغین هم در جایی که لازم باشد باید احساس مردم را بر انگیخته کنند و گاهی هم باید احساس و عواطف مردم را زنده و شکوفا نمایند و گاهی خشم مردم را نسبت به ستمگران و مستکبرین تحریک کنند و مانند آن و این کارها برخلاف تعقل و خِرَد ورزی نیست بلکه عین خِرَد و تعقل و عقل و درایت و خِرَدورزی و خِرَدمندی است و اگر در جایی که باید احساس و عاطفه تحریک شود و یک خطیب و سخنران و اهل منبر برخلاف آن عمل کند این دور از اندیشه و تعقل است.
هر چیز باید متناسب جایگاه و محل و ظرف خودش باشد به قول سعدی شیرازی: دو چیز طیره عقل است: دم فروبستن به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشی. پس به جناب دکتر سروش می‌گوییم شما در عالم توهُّم و خیال و به دور از واقعیات جامعه و به دور از عقل و خِرَد سخن می‌گویید و خُطَباء و اهل منبر ما به پیروی از پیامبران و اهلبیت پیامبر علیهم السلام قرن‌ها و صدها سال است که جامعه را به سوی شکوفایی عقلی و فکری و فرهنگی و اخلاقی دعوت می‌کنند و آنها را به سعادت و کمال جاوید فرا می‌خوانند و مردمِ آگاه ما هم این مطلب را می‌دانند.
البته مردم عزیز و فهیم ما در طول قرن‌ها و صدها سال که به مجالس وعظ و خطابه اُنس و علاقه و شناخت دارند گاهی در برابر برخی شخصیت‌هایی که همه وجودشان اخلاص و صفا و یکرنگی است، عواطف و احساسات خاص و شور آفرین (که همراه با شعور و تعقل وعقل است ) ابراز واظهار می‌کنند و این عمل احساسی و عاطفیِ پاک و مقدس را یک افتخار برای خود می‌دانند.



پایگاه اندیشوران حوزه - حجت الاسلام سیداصغر سعادت لاهیجی

مطالب مشابه

متن منتشر شده در فضای مجازی:همیشه و هر زمانی که آخوندها در تنگنای نقد یک منتقد قرآن قرار میگیرند، این مغلطه بی‌محتوا رو تکرار میکنن: آیه قبل و بعد این آیه چی میگه؟؟ ...
متن شبهه منتشر شده:يادم مياد پدرم مى‌گفت: قاسم جان ميدونى چرا ميگن سگ نجس و حرام است در صورتي كه در قران نيست و چرا ميگفتن اگر در خانه‌اى سگ باشد تا هفت ...
متن منتشر شده در فضای مجازی:آیا تا کنون دیده‌اید آخوندی برای شفای فرزندش یا خودش خود را به امامزاده‌ها یا صحن امام رضا زنجیر کند؟ نه هرگز. آنان بهترین بیمارستان‌ها می‌روند و تا ...

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب