یکشنبه, ۲۱ مهر ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، برهان اثبات خدا (برهان فطرت) در 1 هفته قبل منتشر شده است .
»   پرسش و پاسخ, شبهات احکام عبادی, شبهات قرآنی  »   علت اختلاف بین شیعه وسنی در مساله وضو چیست؟
۸ شهریور ۱۳۹۵ , ساعت ۹:۱۸

علت اختلاف بین شیعه وسنی در مساله وضو چیست؟

سوال:
علت اختلاف بین شیعه و سنی در مساله وضو چیست؟ و حق با کدام یک می‌باشد؟

پاسخ:
اختلاف در مساله وضو و کیفیت وضو گرفتن در بین شیعه و سنی از لحاظ تاریخی به دوران خلافت عثمان برمی‌گردد و تا قبل از آن شیعه و سنی به یک شکل واحد وضو می‌گرفتند و آن هم به صورتی که شیعه امروزه وضو می‌گیرد.
آورده‌اند که: عثمان نسبت به چگونگی وضوی پیامبر، گرفتار تردید شد؛ سپس او وضوی پیامبر را به شکلی که اکنون در میان اهل سنت مرسوم است، اعلام کرد. این موضوع، مخالفت بسیاری از اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله را به دنبال داشت؛ امّا حکومت اموی بنا به اغراض سیاسی، در نقاط مختلف سرزمین‌های اسلامی، شیوه عثمان را تبلیغ کرد و جوّی به وجود آورد که برخی از اصحاب، جرأت مخالفت با روش دستگاه حاکم را نداشتند و در نتیجه، این گونه وضو گرفتن، رواج یافت.[۱]
اما از لحاظ فقهی اختلاف بین شیعه و سنی از نوع برداشت معنا در آیه وضو می‌باشد. که در ادامه به نوع برداشت هر دو طرف و علت‌های ایشان برای رای خود اشاره می‌کنیم:
آیه وضو چنین است: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ إِلَی الْکَعْبَیْنِ» (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون به نماز برخیزید، صورت و دست‌هایتان را تا آرنج بشویید و سر و پاهای خودتان را تا برآمدگی پیشین مسح کنید)[۲]
منظور از غسل ،شستن و جاری کردن آب بر عضو مورد شستشو است به منظور تنظیف و پاک کردن و (وجه) به معنای روی و ظاهر و سمت مقابل هر چیز است، ولی اغلب در چهره آدمی استعمال می‌شود و حدشستن وجه طبق روایات عبارت است از طرف طول بین ابتدای موی سر به پایین تا آخر چانه، و از طرف عرض آن مقدار از صورت که میان دو انگشت شست و ابهام یا میانه قرار می‌گیرد[۳] که در این موارد بین شیعه و سنی اختلافی نیست.
در شستن دست‌ها نیز شکی نیست؛ چرا که آیه دستور به شستن دست‌ها داده است «فاغسلو وجوهکم و ایدیکم» اما دست یک کلمه معنی گسترده دارد که باید حدش مشخص شود و الا مبهم خواهد بود. چرا که اعراب از نوک انگشتان تا کتف را دست و ید خطاب می‌کنند؛ حتی به بند انگشت هم به عنوان ید اشاره کرده‌اند؛ آنجا که شخصی انگشتش را می‌برد و فریاد می‌زند؛ دستم بریده شد.
بنابراین باید معنی ید توسط خداوند مشخص شود تا ابهام بوجود آمده برطرف گردد در این جاست که خداوند ادامه آیه را اینطور می‌فرمایند: «إِلَی الْمَرافِقِ» یعنی تا مرافق را بشویید. و بالاتر نیازی نیست.
اهل سنت از این بخش آیه این را برداشت می‌کنند که باید از سر انگشتان تا مچ شسته شود. به عبارت دیگر از دیدگاه آنان کلمه “الی” در آیه جهت را را مشخص کرده است. البته این نکته حائز اهمیت است که اهل سنت این جهت را مستحب می‌دانند و از مچ تا دست شستن را نیز صحیح می‌دانند.[۴]
توضیح: آیه درست به آن مى‌ماند که انسان به کارگرى سفارش مى‏‌کند دیوار اتاق را از کف تا یک متر رنگ کند. بدیهى است منظور این نیست که دیوار از پایین به بالا رنگ شود، بلکه منظور این است که این مقدار باید رنگ شود، نه بیشتر و نه کمتر. بنابراین فقط مقدارى از دست که باید شسته شود، در آیه ذکر شده، اما کیفیت آن در سنت پیامبر (که به وسیله اهل بیت به ما رسیده) آمده است و آن شستن آرنج است به طرف سر انگشتان.[۵]
اما اختلاف در معنی، ادامه دارد؛ اهل سنت کلمه “و ارجلکم” را به کلمه “وجوهکم” عطف شده است و باید پاها را نیز مانند صورت بشویند؛ برخلاف شیعیان که عطف را بر “رُؤُسِکُمْ” صحیح می‌دانند و پاها را مسح می‌کنند.
نکته دیگر اینکه اهل سنت با این عطف عجیب؛ بین معطوف و معطوف علیه فاصله می‌اندازند که این کار در قواعد عربی کار خوبی نیست مگر در ضرورت. در حالی که بر حسب ظاهر هم باید به نزدیک‌ترین معطوف عطف صورت گیرد.
مراد از مسح پا کشیدن دست از نوک انگشتان تا برآمدگی پا است، اما اهل سنت به استناد بعضی اخبار می‌گویند مراد از مسح شستن خفیف است و لذا در وضو پای خود را می‌شویند اما این معنا علاوه بر مخالفت با سنت ائمه اهل بیت با ظاهر عبارت در قرآن نیز منافات دارد.[۶]
نکته دیگری که در این آیه می‌توان مورد بررسی قرار بگیرد کلمه باء در «برؤ وسکم» می‌باشد؛ کلمه (ب‍اء) که در «برؤ وسکم» مى‌باشد طبق صریح بعضى از روایات و تصریح بعضى از اهل لغت به معنى «تبعیض» مى‌باشد، یعنى قسمتى از سر را مسح کنید که در روایات ما محل آن به یک چهارم پیش سر، محدود شده و باید قسمتى از این یک چهارم هر چند کم باشد با دست مسح کرد؛ بنابراین آنچه در میان بعضى از طوائف اهل تسنن معمول است که تمام سر و حتى گوش‌ها را مسح مى‌کنند، با مفهوم آیه سازگار نمى‌باشد.[۷]

اشکال اهل سنت به ما:
اهل سنت به ما میگویند: اگر «أَرْجُلَکُمْ» به «رُؤُسِکُمْ» عطف شده است، پس چرا ارجلکم منصوب است و رُؤُسِکُمْ مجرور؟ درحالی که در عطف، معطوف و معطوف علیه باید یک اعراب مشترک داشته باشند؟

پاسخ می دهیم:
«ارجلکم» عطف به «برؤوسکم» می‌باشد و علت نصب لام درآن این است که «ارجلکم» عطف به محل «برؤوسکم» شده است که موضع مفعولی و نصب می‌باشد[۶]
از آنجا که طریقه وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله توسط اهل بیت علیهم السلام برای ما نقل شده است اما اهل تسنن این احادیث را حجت نمی‌دانند چند حدیث را در ذیل برای شما بیان می‌کنیم:
زراره می‌گوید: وقتی از کیفیت وضوی پیامبر صلی الله علیه وآله از امام باقر علیه السلام پرسیدم، حضرت طشت آبی را درخواست کرد و پس از شستن صورت، مشتی آب از آن بر دست راست خود ریخت و آن را از آرنج تا سرانگشتان شست و هیچ گاه آب را به طرف آرنج برنگرداند.[۸]
وهبه الزحیلی درباره نحوه وضو گرفتن پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله چنین می‌گوید: «و دارقطنی (از دانشمندان حدیث اهل سنت) از جابر نقل کرده که گفت: پیامبر صلی الله علیه وآله زمانی که وضو می گرفت، آب را بر دو آرنج می‌ریخت»[۹]
در آیه وضو، خداوند امر به مسح سر و پاها نموده است؛ در حالی که اهل تسنن، پاها را می‌شویند. ابن عباس از یاران پیامبر صلی الله علیه وآله می‌گفت: «وضو عبارت است از دو شستن و دو مسح کردن؛ «یا دو شسته شده و دو مسح شده»[۱۰] وی می‌گوید: «قرآن درباره پاها دستور مسح داده، ولی مردم جز شستن، به چیزی تن ندادند»[۱۱]
حمران می‌گوید: عثمان آبی خواست و وضو گرفت و سپس گفت: «رسول خدا صلی الله علیه وآله را دیدم که وضو گرفت؛ آن چنان که من وضو گرفتم؛ او مضمضه کرد و استنشاق نمود و صورت و دست‌ها را سه بار شست و بر سر و پشت پا مسح کشید»[۱۲]
ابن عبد خیر می‌گوید: «علی علیه السلام را دیدم که وضو گرفت و سپس روی دو پای خود را مسح نمود».[۱۳]

نتیجه:
طبق ظاهر آیه وضوء و روایات معتبره شیعه و سنت بجا مانده از رسول خدا؛ و همچنین قواعد عربی؛ وضوء آنچنان که شیعیان وضو می‌سازند صحیح است؛ و وضوء اهل سنت برداشت اشتباهی از آیه شریفه می‌باشد.

__پی‌نوشت__________
[۱] علی الشهرستانی، وضو النبی من خلال ملابسات التشریع
[۲] سوره مائده آیه ۶
[۳] تفسیر المیزان تحت آیه ۶ مائده
[۴] کتاب الفقه علی المذاهب الاربعه باب وضوء و طهاره
[۵] تفسیر نمونه، ج ۴، ص ۲۸۶.
[۶] تفسیر المیزان تحت آیه ۶ مائده
[۷] تفسیر نمونه تحت آیه ۶ مائده
[۸] شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۱، ص ۵۵
[۹] الفقه الاسلامی و ادلته، ج ۱، ص ۲۱۸
[۱۰] فخر رازی، تفسیر الکبیر، تفسیر آیه وضو
[۱۱] طبری، تفسیر، ج ۶، ص ۸۲.
[۱۲] متقی هندی، کنزالعمال، ج ۲۶۸۶۳
[۱۳] احمد حنبل، مسند، ج ۱، ص ۱۲۴

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب