یکشنبه, ۲۱ مهر ۱۳۹۸
آخرین مطلب با عنوان ، برهان اثبات خدا (برهان فطرت) در 1 هفته قبل منتشر شده است .
»   شایعات تاریخی, وقایع تاریخی  »   چرا به ایرانیان عجم گفته می‌شود؟
۳۱ مرداد ۱۳۹۵ , ساعت ۸:۵۳

چرا به ایرانیان عجم گفته می‌شود؟

متن شبهه:
چرا اعراب به ایرانیان عجم می‌گفتند؟
هنگامی که قتیبه، خوارزم را فتح کرده بود، روز سوم در میدان بزرگی برای مردم صحبت می‌کرد. وی دستور داد که از بین فاضلان خوارزم چهار هزار تن بیاورند. سر هر چهار هزارتن را در یک روز بریدند و از آن روز دستور داد تا هرکسی به زبان پارسی گویش کند زبانش را ببرند. مردم خوارزم از ترس بریده شدن زبانشان، از حرف زدن خودداری می‌کردند. به همین روی به آنها عجم یا گنگ می‌گفتند. (علم و دانش در ایران باستان و تأثیر آن بر جهان، پرویز شهریاری)

پاسخ:
ابتدا باید معنی لغت عجم را در لغتنامه‌ها بررسی کنیم:
عجم (ع َ ج َ): به معنی مخالف عرب است [اقرب الموارد] مفرد عجمی است همانطور که عرب مفرد عربی است [لسان العرب] به نقل از لسان العرب ابواسحاق زجاج در کتاب تهذیب خود آورده است که عجم کسی است که فصیح عربی صحبت نکند هرچند عرب باشد. [لسان العرب، دهخدا]
شاید منظور از بکاربردن عجم بر غیر اعراب به خاطر آن است که آنان بر حروف خود نقطه قرار می‌دادند ولی اعراب نقطه قرار نمی‌دادند. [غیاث اللغات] به هر حال کلمه عجم توهین محسوب نمی‌شده هرچند در بعضی اوقات این عبارت را به نشانه جهل از زبان عربی و دوری از فصاحت که حقیقتا امر مهمی بوده است تلقی می‌کردند. ولی آنچه مسلم است عجم به معنی متضاد عرب است که یا عربی نمی‌داند یا عربی فصیح نمی‌تواند تکلم کند.
همچنین برای فهم بیشتر معنی لغت عجم، می‌توانید به معنی هم خانواده‌های آن نیز مراجعه کنید؛ لغاتی چون معجم یا معجــّم که به معنی لغات وارد شده از عجم به عرب است.

بررسی ادعاهای متن:
أبو حفص قتیبه بن أبی صالح معروف به قتیبه بن مسلم؛ وی در سال ۴۹ گویا در بصره بدنیا آمده است. پدر وی از خدمتکاران یزید بن معاویه بود و از مادر وی اطلاعات دقیقی وجود ندارد.
خیانت‌هایی از او در حق مردم نقل کرده‌اند که بعضی از آنها بیان شدنی نیست؛ هر چند از حکومت بنی امیه که اسم اسلام را داشتند ولی هدف‌هایی شرک آلود را دنبال می‌کردند؛ چنین اقداماتی بعید نبوده است. حکومت بنی امیه و حکمای آن بارها ثابت کرده‌اند که به احکام اسلام بی‌تفاوت‌اند و نیتشان از مسلمان شدن تنها مقام و مال بوده است.
وی در دوران حجاج معلوم الحال پا به عرصه سیاست گذاشت و مانند فرمانده‌اش از هیچ جنایتی ابایی نداشت. اما جنایت وی در کشتن جمعیت کثیری در شهر خوارزم به صورت مشخصی در منبع موثقی نقل نشده است؛ البته گزارشات مشابه‌ی نقل شده است مثلا: ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه گزارشی از کشتار گروهی از دانشمندان و کسانی که به خط خوارزمی آشنا بوده‌اند آورده است؛ اما این گزارش تنها در همین منبع نقل شده و از آنجا که بعد از این گزارش توسط ابوریحان عباراتی بیان شده که بعید است از ابوریحان باشد، در اصل این گزارش برای ما شک برانگیز است.
در برخی منابع دیگر نیز اتفاقات خاصی را نقل کرده‌اند که یا توسط شخص قتبیه صورت نگرفته و یا در خوارزم نبوده است؛ به هر حال از جهت سندی نمی‌توان ادعای شبهه را پذیرفت.

این شبهه از جهت دیگری نیز باورپذیر نیست:
اعراب از کلمه عجم حتی قبل از ظهور اسلام استفاده می‌کردند؛ بهترین دلیل ما می‌تواند آیه قرآن باشد. قرآن کریم در آیه ۴۴ سوره فصلت در بیان دلیل عربی بودن قرآن می‌فرماید: «وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِیًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آیاتُهُ ءَ أَعْجَمِیٌّ وَ عَرَبِیٌّ…» (و اگر قرآنی غیر عربی گردانیده بودیم، قطعاً می‌گفتند: چرا آیه‌های آن روشن بیان نشده؟ کتابی غیر عربی و [مخاطبِ آن] عرب زبان؟)
کاملا واضح است که آخرین آیه قرآن کریم در سال ۱۰ هجری نازل شده است؛ و پیامبر اکرم در سال ۱۱ هجری از دنیا رفته‌اند. و از آنجا که قتیبه در سال ۴۹ هجری به دنیا آمده است؛ و از آنجا که در سال ۹۲ هجری موفق به فتح خوارزم شد؛ بنابراین:
بین نزول آیه کریمه تا تولد قتیبه، حداقل قریب به ۳۹ سال فاصله است. بین نزول آیه کریمه تا فتح خوارزم، حداقل ۸۲ سال فاصله است. پس استفاده از کلمه عجم بر غیر اعراب و عرب زبان‌ها؛ حداقل از ۸۲ سال قبل سابقه داشته است و ادعای آقای پرویز شهریاری از روی حماقت و یا از روی جهل و شاید از روی عداوت بوده است.

ذکر نکته دیگری لازم است که حکام بنی امیه؛ حفظ حکومت را بر هر چیزی مقدم می‌داشتند و حتی از دین برای این کار استفاده می‌کردند؛ آنها برای آنکه مردم را ساکت نگه دارند به آنها از جهت دین سختی نمی‌دادند؛ تا جایی که نماز را به فارسی خواندن باب کردند تا مردم مجبور به یادگیری عربی نباشند. هر چند بعضا تعصب‌ها باعث می‌شد تا در برخی دربارها فقط به عربی صحبت شود. [تاریخ بخارا، ابوجعفر نرشخی، چاپ ۱۳۵۱، ص ۶۷]

شیخ علی شاهرودی - پایگاه تخصصی شبهه

مطالب مشابه

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • احادیث صحیح السند درباره ولادت حضرت مهدی(ع)
  • چرا اسلام، حکم به قتل مرتد داده است؟
  • بررسی ورود اسلام به ایران
  • چرا اسلام برده‌داری را تجویز کرد؟
عنوان اسلایدر
  • آخرین مطالب